Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SYLWETKI

Wszystkie 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017
Sortuj alfabetycznie | Sortuj numerami

KAROL IRZYKOWSKI

[3/2004]

W tym roku mija 60 lat od śmierci, zaś w ubiegłym przypadła 130. rocznica urodzin pisarza i eseisty, pierwszego intelek­tualisty polskiego, który podjął filozofię kina.

Karol Irzykowski urodził się w 1873 r. jako syn ziemianina spod Tarnowa. Naukę pobierał w Brzeżanach, Złoczowie i Lwowie. Rozpoczęte na Uniwersytecie Lwowskim studia germanistyczne musiał przerwać po stracie przez ojca majątku rodzinnego. Podjął pracę zarobkową, najpierw w gimnazjum w Brzeżanach, potem jako sprawozdawca w Sejmie Krajowym we Lwowie, zaś po przeniesieniu się do Warszawy po I wojnie przez długie lata pracował jako stenograf sejmowy.

Wcześnie rozpoczął działalność literacką. We Lwowie pisał poezje, opowiadania i komedie. Sukces odniosła jego powieść Pałuba – utwór wyrosły z ducha Przybyszewskiego, będący próbą krytyki mieszczańskiej kołtunerii, zapowiadający jego postawę jako filozofa, polemisty, demistyfikatora. Przerzuciwszy się na eseistykę, głosił „merytoryzm”, potępiał brak idei. Walczył z Witkacym za jego „czystą formę”, wadził się także z Bo­yem. Zainteresowała go młoda wtedy sztuka – film. Napisał Dziesiątą Muzę – zagadnienia estetyczne kina, gdzie stworzył system estetyczny, bardzo bliski dzisiejszym teoriom i praktyce filmowej. W Polsce był pionierem w dziedzinie filozofii kina.

II wojnę przeżywał bardzo ciężko, uczył stenografii w warszawskiej szkole handlowej. Ranny w czasie powstania warszawskiego, zmarł w 1944 r.

Jacek Aleksandrowicz