Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SYLWETKI

Wszystkie 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017
Sortuj alfabetycznie | Sortuj numerami

Rafał K. Patryn, ZYGMUNT BALICKI WE LWOWIE

[1/2005]

Mało znana, niejednokrotnie pomijana postać Zygmunta Balickiego warta jest przypomnienia i bliższego przedstawienia. Był ideologiem, politykiem, działaczem ruchu narodowego z przełomu XIX i XX wieku. Pewien okres działalności autora koncentrował się we Lwowie. Trzeba zaznaczyć, że Balicki był wraz z Romanem Dmowskim twórcą polskiej ideo­logii narodowej, miał duże zasługi w procesie kształtowania generacji elity polskiej, która wzięła udział w odbudowie i organizowaniu na nowo państwa polskiego.

 

 

 

Zygmunt Balicki urodził się w 1858 roku w Lublinie, tam też ukończył gimnazjum, po czym wyjechał do Petersburga, gdzie studiował nauki prawnicze. W czasie studiów został członkiem tamtejszej „Gminy Socjalistów Polskich”. Nazwa Gmina, jako samodzielna organizacja Polaków w zaborze rosyjskim, była nowością, członkowie jej uczestniczyli w kółkach, w których kwestia niepodległości Polski stała się celem pierwszoplanowym. W roku 1880 Zygmunt Balicki z bratem Tadeuszem został wysłany przez gminę petersburska do Warszawy celem rozwinięcia działalności konspiracyjnej. W Warszawie Balicki zorganizował zjazd gmin – kijowskiej, petersburskiej i wileńskiej, którego celem było stworzenie kadry do działalności rewolucyjnej w kraju. Do konkretnych działań i ustaleń jednak nie doszło, w związku z czym Balicki zajął się pracą polegającą głównie na kolportażu wydawnictw polskich, ustnej propagandzie oraz zakładaniu kółek patriotycznych.

Namierzony przez policję carską, która infiltrowała środowisko patriotyczne, w którym obracał się Balicki, udał się do Galicji i osiadł we Lwowie, zarabiając tymczasowo jako pomocnik fotografa. Wkrótce też zangażował się w działalność z grupą socjalistów, stając się jej nieformalnym wodzem. Za działalność tę trafił na dwa lata do więzienia. W 1882 r. Balicki został postawiony przed sądem we Lwowie pod zrzutem przynależności do tajnego antypaństwowego stowarzyszenia. Po odbyciu kary został ponownie aresztowany, jednak władze Galicji zaniechały osadzania go powtórnie w więzieniu. Musiał za to opuścić Galicję. Balicki przez granicę rumuńską udał się do Szwajcarii, zamieszkując początkowo w Zurychu, potem w Genewie. Będąc na emigracji, stale utrzymywał kontakt z krajem, głównie z Romanem Dmowskim. W 1886 r. wrócił do kraju, do Krakowa, gdzie spotkał się z działaczami patriotycznymi: Wysłuchem, Lutosławskim, Rewkowiczem i Aleksandrem Hirszbergiem – kustoszem Ossolineum we Lwowie. Na wniosek Balickiego Hirszberg został delegatem Galicji na zjazd organizowany przez Ligę Polską. Liga miała pełnić zadanie konsolidacji wszystkich sił narodowych celem odzyskania niepodległości przez Polskę.

Obok praktycznej działalności organizacyjnej, politycznej i społecznej nie można pominąć innych stron życia Balickiego. Współpracował z wieloma pisarzami, równolegle kontynuując studia w Genewie, gdzie uzyskał tytuł doktora praw. Wspólnie z Bolesławem Wysłuchem ogłosił w wychodzącym we Lwowie „Przeglądzie Społecznym” rozprawę naukową. W rok później w oparciu o swą pracę doktorską pt. L’état comme organisation coercetive de la societé poli­tique rozwinął w dzieło swego życia pt. Psychologia społeczna – czynności poznania. W roku 1890 we Lwowie ukazała się dwutomowa książka Balickiego pt. Parlamentaryzm – zarys socjologiczny, następnie ogłaszał swe opracowania w „Przeglądzie Filozoficznym” pt. Socjologiczne podstawy użyteczności i Hedonizm jako punkt wyjścia etyki. Najważniejszą jednak pozycją w twórczości Balickiego była wydana w 1902 r. książka pt. Egoizm narodowy wobec etyki.

Mimo sukcesów na polu polityki i nauki warunki jego życia nie były łatwe. Przebywając we Lwowie zmuszony został do pracy jako rysownik, wykonujący szkice makroskopowe do atlasu przyrodniczego profesora Laskowskiego, który mieszkał w tym okresie w Genewie. W 1909 r. na kongresie pedagogów polskich wygłosił referat pt. Zasady wychowania narodowego, który w formie broszury opublikowano w „Przeglądzie Lwowskim”. Artykuły i opracowania Balickiego drukowane były w wielu periodykach wydawanych we Lwowie przez Narodową Demokrację oraz w czasopismie teoretycznym tego ruchu, tj. w „Przeglądzie Wszechpolskim”.

Prócz wielu pól działalności, na których propagował i realizował myśl narodową, był również Balicki pedagogiem i wychowawcą młodego pokolenia. Był twórcą i projektantem statutu Związku Młodzieży Polskiej – ZET-u. Organizacja ta odegrała kluczową rolę w kształtowaniu nowej polskiej elity, odbudowującej i organizującej państwo polskie po okresie zaborów. Działał również w Towarzystwie Szkoły Ludowej i Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” we Lwowie. Interesował się ponadto socjologią, wydając w 1900 r. dzieło Parlamentaryzm – zarys socjologiczny.

W 1904 r. Balicki jako przedstawiciel Ligi Narodowej uczestniczył w zjeździe partii opozycyjnych państwa rosyjskiego, a w roku 1908 w zjeździe słowiańskim w Pradze. W tym samym roku został redaktorem miesięcznika narodowo-demokratycznego pt. „Przegląd Narodowy”, za co znów trafił do więzienia we Włocławku. Po wybuchu wojny w 1914 r. wraz z Dmowskim działał w Komitecie Narodowym, redagując Bibliotekę Wiadomości Wojskowych, które miały spełnić znaczenie praktyczne dla działalności polskich oddziałów wojskowych. Zanim wojska niemieckie zdołały zająć Warszawę, Balicki wraz z Komitetem Narodowym przeniósł się do Petersburga, gdzie wraz ze swoim przyjacielem zajął się publicystyką.

Zygmunt Balicki zmarł w 1916 roku. Trumna ze zwłokami zastała złożona w kościele św. Katarzyny w Petersburgu. W czasie rewolucji październikowej jego zwłoki, jak i wiele innych, zastały zbezczeszczone przez bolszewików, którzy zabrali metalowe trumny, a zwłoki wrzucili do wspólnej mogiły. Balicki żył intensywnie życiem polityka i działacza mocno zaangażowanego w realizację przyświecających mu idei. Miał duży dar oddziaływania na młodzież i cieszył się jej sympatią. Według różnych relacji był jednak w istocie człowiekiem zamkniętym w sobie i mającym duży dystans do otoczenia.

 

Rafał Kamil Patryn

 

 

 


RAFAŁ KAMIL PATRYN, ur. 1973 w Szczecinie. Absolwent KUL i UMCS w Lublinie, dr fil., socjolog i prawnik. Asystent w Zakładzie Etyki AM w Lublinie.