Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SYLWETKI

Wszystkie 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017
Sortuj alfabetycznie | Sortuj numerami

GEN. FRANCISZEK KLEEBERG (1888–1941)

[1/2004]

Urodził się w Tarnopolu. Ojciec – powstaniec 1863 r. obu swych synów nakłonił do służby w wojsku austriackim, licząc że kiedyś uda się im wziąć udział w walce zbrojnej o niepodległość Polski.

 

Pierwszym krokiem ku temu stała się więc szkoła wojskowa w Hranicach; potem, po zdaniu w 1905 r. matury cywilnej w Wiedniu, podjął studia na wydziale artylerii Wojskowej Akademii Technicznej w Modling w Austrii, zakończone w 1908 r. uzyskaniem stopnia podporucznika. W 1913 r. rozpoczął studia w Wyższej Szkole Wojennej w Wiedniu, przerwane jednak w rok później przez wybuch I wojny światowej i pełnienie służby sztabowej najpierw w armii austriackiej, a od 1915 – w wyniku własnych starań – w Legionach Polskich, już w stopniu kapitana, jako szef sztabu kolejno: II Brygady, Komendy Legionów i III Brygady. W 1917 r. awansowany do stopnia majora, był komendantem kursu wyszkolenia artylerii w Garwolinie – do r. 1918, kiedy za wystąpienie do władz austriackich o zmianę obywatelstwa na polskie, został karnie przeniesiony z powrotem do armii austriackiej i, po rozprawie sądowej, wysłany na front włoski.

Po zakończeniu wojny i odzyskaniu przez Polskę niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego – od 1918 r. jako podpułkownik Sztabu Generalnego. Był szefem sztabów kolejno kilku formacji, a po ukończeniu wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. objął szefostwo OK VII Poznań. W latach 1924–25, już jako pułkownik, odbył studia wojskowe we Francji; po powrocie został II dyrektorem nauk w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie (I dyrektorem był francuski pułkownik L. Faury). W 1928 r. uzyskał awans na generała brygady. W 1936 r. objął dowództwo OK III Grodno, a w 1938 – OK IX Brześć n. Bugiem.

9 września 1939 r. gen Kleeberg otrzymał od Wodza Naczelnego rozkaz utworzenia Grupy Operacyjnej „Polesie”, mającej za zadanie bronienie Polesia przed natarciem niemieckim od północy* – siłami znajdującymi się na terenie IX OK, z miejscem dowodzenia w Pińsku. W dniach 14–16 września stoczyła ona, sprawnie dowodzona, ciężkie walki obronne o twierdzę Brześć, a 16–18 września o Kobryń. Odebrana wieczorem 19 IX Dyrektywa ogólna Naczelnego Wodza nakazywała ewakuację wszystkich ocalałych wojsk do Rumunii i na Węgry (jednak bez walk z wojskami sowieckimi), przekreślając plan obrony na miejscu. Reorganizując swe zgrupowanie wojsk w związku z tym nowym zadaniem, po odrzuceniu przez stronę sowiecką próby pertraktacji o swobodę przemarszu na południe, gen. Kleeberg – zmieniwszy 21 września jego nazwę na Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” – podjął samodzielną, a bardzo charakterystyczną decyzję – marszu ku Warszawie, na pomoc walczącej stolicy. Przemarsz rzpoczął się 23 września, a 27 IX zakończono przeprawę przez Bug; wojsko, entuzjastycznie witane przez miejscową ludność, wkroczyło do opuszczonej przez oddziały niemieckie Włodawy. Gen. Kleeberg odtworzył władze miejskie i powiatowe, policję, zorganizował Radę Obywatelską, miasto zostało uporządkowane, otwarto sklepy. Powstała miniaturowa, niepodległa „Włodawska Rzeczpospolita”. Przechwycono jednak komunikat radiowy o kapitulacji Warszawy – upadł plan marszu na stolicę. Na zwołanej przez Kleeberga naradzie do­wódców wielkich jednostek zdecydowano przejść w rejon lasów świętokrzyskich, w miarę możliwości uzupełniając w Pionkach bądź Radomiu broń i amunicję, i przejść do działań partyzanckich na ich terenie. W drodze, 28 września wieczorem, w rejonie wsi Jabłoń i Milanów doszło do dwudniowych walk z oddziałami sowieckimi, zaś w dniach 2–5 października w rejonie: Serokomla, Kock, Tulczyn, Adamów, Gułów, Wola Gułowska – do ciężkiej, kiilkudniowej bitwy z wojskami niemieckimi – ostatniej bitwy regularnych sił Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej 1939 r., nie przegranej, znanej odtąd jako  b i t w a  p o d  K o c k i e m. 5 października wieczorem, pomimo możliwości kontynuowania z sukcesem walki, wobec kończenia się amunicji i braku żywności, generał Kleeberg podjął decyzję zaprzestania jej, tak uzasadniając to swym podwładnym (cyt.): Dalsza walka w tej sytuacji – to niepotrzebna już śmierć setek naszych żołnierzy.

Po kapitulacji gen. Kleeberg przebywał w niewoli w zamku Konigstein w Saksonii. Chorował ciężko w niewoli na serce. 5 kwietnia 1941 r. zmarł w szpitalu wojskowym. W 30. rocznicę bitwy pod Kockiem prochy generała zostały ekshumowane z cmentarza w Dreźnie i sprowadzone do Polski, na cmentarz wojskowy w Kocku, gdzie leżą jego żołnierze z SGO „Polesie” – z honorami należnymi dowódcy Wojska Polskiego, który ostatni złożył broń w wojnie obronnej 1939 r.

Gen. Franciszek Kleeberg był wielokrotnie odznaczany, m.in. Krzyżek Orderu Virtuti Militari, czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta, Legią Honorową i in. Pośmiertnie awansował na generała dywizji.

Witold Zieliński
 

*    Były to dywizje korpusu Guderiana.