Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SYLWETKI

Wszystkie 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017
Sortuj alfabetycznie | Sortuj numerami

PROFESOR ANDRZEJ ŻAKI

[3/1998]

W tym roku obchodzi swoje 75-lecie znakomity polski archeolog, zamieszkały od ćwierćwiecza w Szwajcarii, profesor Andrzej Żaki. Ma na swoim koncie ogromny dorobek, nieprawdopodobnie różnorodny tematycznie i geograficznie. Jego zainteresowania i odkrycia dotyczą Krakowa z Wawelem i Przemyśla, Andów oraz Australii i Oceanii, a także – Świrza.
W Świrzu się urodził w 1923 roku. Szkołę średnią ukończył w niedalekich, podlwowskich Przemyślanach, jednak okres studiów w zakresie historii i archeologii przypadł mu już po opuszczeniu rodzinnej ziemi, w Krakowie, na Uniwersytecie Jagiellońskim. Tu też się doktoryzował i tu przez następne ćwierć wieku pracował. Najważniejsze w tym okresie były wykopaliska na Wawelu – odnalazł m.in. przedromańską budowlę na dziedzińcu arkadowym, oraz przewidział istnienie kościoła romańskiego w rejonie baszty Sandomierskiej – potwierdzone niedawnym odkryciem jej murów (z XI–XII wieku). Prowadził też badania nad Krakowem przedlokacyjnym, a równolegle odnalazł na górze zamkowej w Przemyślu przedromańskie palatium z rotundą, udowadniając naukowo ich polski rodowód – z czasów Bolesława Chrobrego, który na lat kilkanaście (1018–30) odzyskał Grody Czerwieńskie, zaanektowane wcześniej (981) przez księcia kijowskiego Włodzimierza, a potem znowu na trzy stulecia zagarnięte. Odkryte budowle nie mają żadnego związku z prawosławnym wschodem.
Prof. Żaki zainicjował i przeprowadził po raz pierwszy planowe badania w różnych punktach Karpat, dokonując szeregu ważnych odkryć w kwestii osadnictwa: całe łańcuchy osad, cmentarzy i grodzisk z epoki żelaza, celtyckich i wczesnośredniowiecznych. Te właśnie prace legły u podstaw pierwszej egzotycznej przygody naukowej profesora – w peruwiańskich Andach. Doszło do tego, gdy państwo Żaki opuścili Polskę w 1972 r. (ze względów rodzinnych) i osiedlili się w Szwajcarii. Stamtąd przedsięwziął Profesor osiem wypraw do Peru, odkrywając setki nieznanych dotąd osiedli przedkolumbijskich na wysokich szczytach górskich (3000–4000 m n.p.m.), odnajdując tam rzeźby kamienne, które pozwoliły mu nawet wyróżnić oryginalną kulturę Pelon. A kiedy stan zdrowia nie pozwolił na wspinaczki wysokogórskie, zajął się nasz niezwykły archeolog Australią i Oceanią, penetrując pod względem archeologicznym niezliczone wyspy i archipelagi.
Prof. Żaki wydał około 350 prac drukowanych, w tym kilka książek, a obecnie przygotowuje Zarys pradziejów Australii i Oceanii. Trzeba jeszcze wspomnieć, że zainicjował wydawnictwo Acta Archaeologica Carpathica (wyszło już kilkadziesiąt tomów) oraz spowodował powołanie Komisji Archeologicznej PAN w Krakowie – był kilka kadencji jej przewodniczącym. Uzyskał profesurę na uniwersytecie w Limie, a następnie na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie (PUNO) w Londynie. Z jego inicjatywy powstały tam polskie czasopisma naukowe Symposiones oraz organ Towarzystwa Przyjaciół PUNO (które stworzył) Universitas.
I jeszcze wspomniany na początku Świrz – ale na ten temat proszę czytać w niniejszym numerze: Ze Szwajcarii o Świrzu (w dziale Kultura–Nauka).
Profesorowi składamy gorące życzenia zdrowia i wielu kolejnych przygód archeologicznych.
Redakcja Cracovia–Leopolis