Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

PUBLIKACJE

Ksiazki i czasopisma omówione w naszych kwartalnikach

Wszystkie | 2005 | 2004 | 2006 | 2007 | 2002 | 2003 | 2001 | 2000 | 1999 | 1998 | 1996 | 1997 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017
Sortuj alfabetycznie | Sortuj numerami



Kukiz Tadeusz, Od Redakcji + książki prof. B. Hadaczka

[1/2005]

 

Od Redakcji: w CL 3/04 zamieściliśmy wzmiankę o książkach prof. Bolesława Hadaczka (lub jemu dedykowanych), poświęconych Kresom. Profesor nadesłał nam za to wszystkie pięć książek (!) – serdecznie dziękujemy! Poniżej ich omówienie, nadesłane nam przez dr. Tadeusza Kukiza, dzięki któremu o książkach tych niedawno się dowiedzieliśmy.

 

Autor książek pisze: Kresy to temat wielki i bolesny, wciąż inspirujący, domagający się nowych dzieł literackich, filmowych i naukowych. Ich dziedzictwo w naszej kulturze jest ogromne i wielowymiarowe. Nie należy tego dziedzictwa pomniejszać, [...] spisywać na straty, a wprost przeciwnie, trzeba je utrwalać i pomnażać.

 

Nie ma wątpliwości, że temu celowi służą też jego prace. W pierwszej – Kresy w literaturze polskiej XX wieku (wyd. Ottonianum, Szczecin 1993) – zamieszczone zostały m.in. szkice o prozie i poezji kresowej okresu międzywojennego, o powieści ziemiańskiej oraz szkice biograficzne, poświęcone wybranym pisarzom, jak np. Andrzej Chciuk, Stanisław Vincenz, Andrzej Stojowski. Szczególnie poruszający jest tekst o literaturze podejmującej tematykę ekspatriacji i nostalgii za stronami ojczystymi.

 

W drugiej publikacji – Kresy w literaturze polskiej. Studia i szkice (wyd. Wojew. Ośrodek Metodyczny, Gorzów Wkp. 1999) – B. Hadaczek omawia m.in. literaturę kresową po 1939 r. zarówno krajową, jak i powstałą na obczyźnie; bolesny dramat kainowych nocy i dni na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej oraz zamieszcza zarys historycznoliteracki o depolonizacji Kresów. Szczególnie interesujące są szkice o małych ojczyznach w twórczości poszczególnych, wybranych pisarzy: Juliana Wołoszynowskiego o Podolu, Jarosława Iwaszkiewicza czy Józefa Łobodowskiego o Ukrainie, Mariana Hemara o Lwowie i in.

 

Trzecia publikacja – Małe ojczyzny kresowe. Szkice (Wydawnictwo „PoNaD”, Szczecin 2003) – ułożona została z przedruków z dwu poprzednich i uzupełniona dwoma nowymi tekstami: Ukrainofilski winokrąg* Jerzego Stempowskiego oraz Polityczna saga rodu Horynieckich (autorem tej dwuczęściowej sagi jest Józef Stryjski)**.

 

Niejako dopełnieniem wymienionych książek B. Hadaczka jest ułożona przez niego Antologia polskiej literatury kresowej XX wieku (wyd. Ottonianum, Szczecin 1995). Poprzedził ją dość obszernym wstępem, w którym omówił m.in. zmienność znaczeniową nazwy Kresy (pisanej dużą literą!) w różnych okresach historycznych.
W antologii pomieścił wybrane utwory 54 autorów, wśród nich 32 z Kresów południowych. Jest ona pierwszą próbą zestawienia tekstów o Kresach, napisanych w XX stuleciu; zawiera różne rodzaje prozatorskie
i poetyckie. W doborze tekstów kierował się Hadaczek też własnymi upodobaniami.

 

Jego celem było stworzenie literackiej panoramy Kresów minionego stulecia, utrwalenie ich w świadomości współczenych Polaków, zwłaszcza młodego pokolenia. Prezentowane w Antologii utwory zostały ułożone w dwóch podstawowych blokach tematycznych, odnoszących się do Kresów północnych oraz do południowych. Gdy chodzi o tę drugą część, z natury rzeczy nam bliższą, autorami utworów – obok tych najwybitniejszych, jak A. Kuśniewicz, W. Odojewski czy J. Stempowski i inni – są pisarze prawie nieznani (ja przynajmniej dotąd ich nie znałem), jak Stefan Pomer, Hanna Korzeniewska czy Stefan Borsukiewicz, co świadczy, iż prof. Hadaczek przedstawił w swej Antologii utwory szerokiego kręgu twórców. Wybór tekstów każdego autora poprzedzony jest krótką notą biograficzną.

 

Największą wartością książek B. Hadaczka jest ogromny zasób informacji o życiu na Kresach i różnych zjawiskach kulturowych w I i II Rzeczypospolitej. Dla przeciętnego czytelnika pewną niedogodnością – w niektórych partiach tekstu – są naukowe terminy, typowe dla rozpraw krytycznoliterackich. Dołączone mapy są niestety mało czytelne.

 

Z okazji 70-lecia urodzin prof. Hadaczka Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego opublikowało w 2000 r. obszerny tom, zatytułowany Literackie Kresy i bezkresy, zawierający poświęcone mu prace, których autorami są zgrupowani wokół Profesora badacze literatury kresowej z macierzystej uczelni, jak również naukowcy z innych ośrodków akademickich. Książka składa się z dwóch części: w pierwszej, obszerniejszej, zamieszczono prace mniej lub bardziej związane tematycznie z Kresami, w drugiej – o innej, różnorodnej tematyce. Ich przystępność dla „zwykłego” czytelnika jest różna, ale na pewno każdy znajdzie tam coś dla siebie.

 

Tadeusz Kukiz

 

* Tekst J. Stempowskiego wymagałby zapewne komentarza, ale przerasta to moją wiedzę w tym zakresie (przyp. T.K.)

** Z dziełem J. Stryjskiego rozprawiła się bardzo ostro prof. Zofia Kurzowa na łamach czasopisma „Zdanie” 10/1985 (przyp. red.).