Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Wojciech Hausner, JEDEN ROK ALFREDA HAUSNERA W RADZIE PAŃSTWA

Autor przedstawia czwarty odcinek swojej opowieści o brodzko-lwowskim rodzie bankierskim Hausnerów, którego przybyły z Niemiec praszczur osiadł z końcem XVIII wieku w Brodach. Potomkowie Johanna Hausnera wrośli w środowisko polskie, spolszczyli się i z czasem przenieśli się do Lwowa.
Alfred Hausner był synem Karola, a bratem najwybitniejszego przedstawiciela tej rodziny, polityka Ottona (1827–90).
Dwa pierwsze odcinki historii Hausnerów zamieściliśmy w CL 1/99 („Kaufmann aus Brody” i „Dom Bankierski Hausner & Violland”, tamże notka biograficzna autora) oraz w CL 3/99 („Otto Hausner”).

Urodzonemu w roku 1822 Alfredowi Hausnerowi, jako starszemu synowi, przypadło w udziale gospodarzenie rodzinną firmą w Brodach i Lwowie. W przeciwieństwie do swego brata Ottona nie zajmował się polityką, ale właśnie aktywność w środowiskach gospodarczych sprawiła, że w galicyjskim Sejmie Krajowym znalazł się jako reprezentant brodzkich kupców.
We wrześniu 1865 r. premier Austrii, hrabia Richard Belcredi, w obliczu zewnętrznych i wewnętrznych problemów politycznych Austrii, zdecydował się na zawieszenie działalności wiedeńskiego parlamentu I kadencji. Druga kadencja Rady Państwa rozpoczęła się w maju 1867 i trwała do maja 1869. Była to kadencja historyczna – oto co pisze na ten temat prof. S. Grodziski1:
[...] Austria przeobraziła się w monarchię dualistyczną, Austro-Węgry. Stało się to w roku 1867, przy poparciu austriackich liberałów ujętych drobnymi koncesjami, oraz przy wrogim stanowisku Czechów, żądających dla siebie podobnych praw, jakie uzyskali Węgrzy. Jak w tych trudnych chwilach dla monarchii zachowali się Polacy?
Już pierwszych lat kilka autonomii galicyjskiej przyniosło wiele korzyści sferom konserwatywno-ziemiańskim. Sejm wprawdzie dyskutował burzliwie, ale działał żywo i uchwalił szereg ustaw, które rychło zyskały sankcję cesarską; szczególnie ważne znaczenie miały dla ziemian ustawy o organizacji gmin, o wyodrębnieniu z gmin obszarów dworskich oraz ustawa drogowa. W tych warunkach ziemiaństwo popierało ideę federacji i program rozbudowy autonomii, daklarując w zamian swą lojalność wobec Wiednia; dołączyli doń mieszczańscy liberałowie z Ziemiałkowskim, którzy liczyli na nieuchronny sukces liberalizmu w Austrii. Namiestnikiem Galicji został ponownie Gołuchowski i natychmiast przystąpił do polonizowania administracji.
Kiedy więc zebrał się z końcem 1866 roku Sejm galicyjski, jego konserwatywno-ziemiańska większość postanowiła podziękować cesarzowi za dotychczasowe ustępstwa i wyrazić nadzieję, że w zamian za dalsze poparcie otrzyma kolejne koncesje. W dniu 10 grudnia 1866 roku uchwalony został ów słynny wiernopoddańczy adres, zakończony słowami pochodzącymi spod pióra Adama Potockiego: ... z głębi serc naszych oświadczamy, że przy Tobie, Najjaśniejszy Panie, stoimy i stać chcemy. [...]
Przed rozpoczęciem owej II kadencji galicyjski Sejm Krajowy we Lwowie po burzliwej debacie (marzec 1867) podjął decyzję o wysłaniu swojej delegacji do Rady Państwa. Zgodnie z ówczesnym systemem wyborczym spośród posłów Sejmu Galicji wybrano grono 38 osób, które w ten sposób stały się parlamentarzystami austriackiej Rady Państwa. Z nich – 13 pochodziło z wielkiej własności, 18 z gmin wiejskich, 6 z miast i jeden z izb handlowych. Tym ostatnim był właśnie Alfred Hausner. Na początku pracy Koła Polskiego2 jednogłośnie przyjęto stanowisko, aby ten sposób wybierania posłów Rady Państwa nie został zmieniony na wybory bezpośrednie. Można przypuszczać, że obecny na tym posiedzeniu A. Hausner miał również takie zdanie.
Pierwsze posiedzenie Koła Posłów Galicyjskich (tak brzmiała jego właściwa nazwa) odbyło się w sali wiedeńskiego hotelu „Zum Wilden Mann”. Później obradowano w hotelu „Zum Roemischen Kaiser” lub w parlamentarnej czytelni. Przewodniczącym Koła wybrano Floriana Ziemiałkowskiego, zwolennika poszerzenia uprawnień autonomicznych Galicji w ramach dualistycznej monarchii austro-węgierskiej i współpracującego ze wschodniogalicyjskimi konserwatystami.
Hausner nie należał do przeciwnej Ziemiałkowskiemu mniejszości, złożonej z federalistów. Nie należał też do tej niewielkiej grupy posłów, która nadawała ton pracy Koła. Zapewne dla niego, jak i dla wielu innych, nie był ograniczeniem język niemiecki, używany w debatach. Uczestniczył w 48 z jego 77 posiedzeń. Można więc przypuszczać, że ważniejsze dla Hausnera było pilnowanie Domu Bankierskiego.
W protokołach Koła nazwisko Alfreda Hausnera w sprawach merytorycznych pojawia się dwukrotnie. W czerwcu 1867 r., na plenarnym posiedzeniu Rady Państwa, centralista z Moraw Alfred Skene wraz z 22 innymi posłami złożył wniosek dotyczący wyboru komisji finansowej. Hausner wybrany został do komisji rozpatrującej ten wniosek, a następnie w lipcu został sekretarzem komisji finansowej, powołanej przez Radę Państwa. Jesienią tego roku debatowano nad ustawą konstytucyjną, którą jednogłośnie (a więc także Alfred Hausner) Koło Polskie oprotestowało, w październiku zaś Polacy – obok Słoweńców i Tyrolczyków – głosowali przeciw ustawie.

Prof. Grodziski3:
[...] Dnia 21 grudnia 1867 roku Rada Państwa uchwaliła kilka ustaw zasadniczych, nazywanych potem łącznie konstytucją grudniową. Obowiązywały one z niewielkimi zmianami do końca monarchii austro-węgierskiej i normowały ustrój krajów przedlitawskich4 w ten sposób, że mniejszość niemiecka miała zagwarantowaną przewagę. [...]
Te zmiany, to jest przeobrażenie Austrii w monarchię dualistyczną i uchwalenie konstytucji grudniowej, wywołały duże poruszenie w społeczeństwie polskim. Wśród inteligencji, części burżuazji oraz szerokich kół drobnego mieszczaństwa rodziło się przekonanie o straconej, i to kto wie, czy nie bezpowrotnie okazji. [...]

W Wiedniu w latach 1864–69 wychodził dziennik „Die Debatte”, który był powiązany z politykami węgierskimi, ale także udostępniał swoje łamy dla polskich opinii. Wsparcia temu dziennikowi udzielało Koło Polskie, które na wniosek księcia Leona Sapiehy uchwaliło w czerwcu 1867 r. rozpowszechnienie poprzez posłów prenumeraty; w Brodach zrobić to miał A. Hausner. Wiele publikowanych przez „Die Debatte” artykułów prezentowało stanowisko posłów polskich z Galicji w ważnych dyskusjach politycznych tamtego czasu.
W czerwcu 1868 r. Alfred Hausner złożył mandat. Od tego czasu poświęcił się całkowicie rodzinnej firmie i działalności w Brodach. Zmarł 16 lutego 1887 roku.


1 Stanisław Grodziski, W Królestwie Galicji i Lodomerii. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1976.
2 Protokoły Koła Polskiego w wiedeńskiej Radzie Państwa (lata 1867–1868), oprac. Zbigniew Fras, Stanisław Pijaj, Kraków 2001.
3 S. Grodziski, op. cit.
4 Galicja należała umownie do krajów przedlitawskich w ramach monarchii austro-węgierskiej.