Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

LASZKI GOŚCIŃCOWE / LASZKI KRÓLEWSKIE / LASZKI MUROWANE (miasto) / LASZKI MUROWANE (wieś) / LASZKI ZAWIĄZANE / LICZKOWCE

LASZKI GOŚCIŃCOWE

Wieś w pow. mościskim, wojew. lwowskim, położona o 4 km na wsch. od Mościsk, przecięta rzeczką Wisznią (dopływ Sanu). W płd. części wsi znajduje się wzgórze Laszki (281 m npm.). Przez wieś biegnie droga (gościniec, dziś szosa) ze Lwowa do Przemyśla. Parafia rzym.-kat. w Mościskach, gr.-kat. w miejscu.

Przed rozbiorami wieś wchodziła w skład dóbr koronnych Ziemi Przemyskiej. Wg dokumentu z 1768 r. należała wówczas do Stefana Białogłowskiego. Przejęta przez władze austriackie w 1787 r., oddana została hr. Ignacemu Cetnerowi jako częściowy ekwiwalent za zabrane dobra Nadwórna.

 

 

LASZKI KRÓLEWSKIE

Wieś w pow. przemyślańskim, wojew. lwowskim, położona o 7 km na zach. od Glinian. Przez jej teren przepływa potok Tymkowicki (w dalszym biegu zwany Dolibowskim). Parafia rzym.-kat. w Wyżnianach, gr.-kat. w miejscu.

Za czasów I Rzeczypospolitej wieś należała do dóbr koronnych Ziemi Lwowskiej. Wg protokołu lustracji z 1765 r. była w tym czasie w posiadaniu Ludwika Pocieja. Przejęta przez władze austriackie w 1781 r., sprzedana została w 1799 r. Anieli Stadnickiej. W 2. poł. XIX w. stanowiła własność Hilarego i Józefa Treterów.

Do końca XIX w. zachowane były w Laszkach K. ślady wału o kształcie podkowy, w którym znajdowano noże i siekiery kamienne, popielnice oraz monety rzymskie.

 

 

LASZKI MUROWANE (miasto)

Położenie. Miasteczko w pow. samborskim, wojew. lwowskim, położone na prawym brzegu Strwiąża, na wys. 329 m npm. Leży przy gościńcu prowadzącym z Chyrowa do Sambora.

Historia. W 1374 r. książę Władysław Opolczyk nadał wieś Herburtom. W 1. połowie XVI w. należała do Tarłów, którzy zapewne około połowy stulecia wybudowali tu zamek obronny. Wkrótce po 1564 r. Mikołaj Tarło, dworzanin i sekretarz królewski, dokonał lokacji miasta na prawie magdeburskim. W 1571 r. jako wiano ślubne córki Mikołaja przeszły w ręce Mniszchów i ich własnością pozostały przez blisko 250 lat. Sceną wielkiej historii były Laszki za czasów pierwszego z laszeckich Mniszchów, Jerzego, który swą córkę Marynę wydał w r. 1605 za cara Dymitra Samozwańca. Po śmierci Jerzego, za zaciągnięte przez niego długi, na krótki okres przeszły w ręce węgierskiego magnata Jerzego Drugheta (Humiennego). Do Mniszchów powróciły w 1638 r.

W połowie XVII w. spłonął zamek będący ich główną siedzibą. Odbudował go Franciszek Bernard Mniszech, tworząc z niego świetną rezydencję. W 1688 r., staraniem Jerzego Wandalina Mniszcha i jego żony Anny z Chodkiewiczów, erygowana została w Laszkach parafia rzym.kat. Mniszchowie przekazali wówczas parafii drewniany kościół pw. św. Jerzego, ufundowany w 1614 r. jako kaplica przyzamkowa. W 1. połowie XVIII w., gdy właścicielem Laszek był Józef Wandalin Mniszech, tamtejszy zamek przeżywał okres największej świetności. Został odnowiony, wyposażony w skupowane przez właścicieli dzieła sztuki, otoczony fortyfikacjami i francuskim parkiem, który słynął na całą Rzeczpospolitą. W 1748 r. sporządzono kompletny inwentarz wyposażenia zamku, dzięki któremu znamy dziś jego bogactwo (ponad 600 obrazów, księgozbiór liczą­cy ponad 1000 tomów). Najcenniejsze przedmioty zostały przez następnego dziedzica Jana Karola Mniszcha, a później przez wdowę po nim, wywiezione do Wiśniowca.

Około 1815 r. Stanisław Mniszech sprzedał Laszki wraz z zamkiem i pozostałą w nim częścią wyposażenia austriackiemu rotmistrzowi Edwardowi Zerboni de Spoletti. W 1835 r., gdy po raz kolejny pożar zniszczył zamek, większa jego część wraz z fortyfikacjami została rozebrana na materiały budowlane. Ocalałe wschodnie skrzydło zamku odrestaurował nowy właściciel Laszek, Marceli Bogdanowicz. Ten jednak około r. 1861 sprzedał majątek hr. Edmundowi Krasińskiemu, który wszystkie zachowane jeszcze w zamku dzieła sztuki i pamiątki wywiózł do Czahrowa, gdzie spłonęły w 1867 r. Podczas działań wojennych w 1914 r.ocalałe dotąd skrzydło zamku uległo zupełnemu zniszczeniu, tak że nie nadawało się już do odbudowy.

Zabytki. Dawny kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Jerzego, ufundowany przez Jana Karola Mniszcha w 1735 r. w miejsce poprzedniego, drewnianego. Późnobarokowy, murowany, tynkowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym półkoliście. Fasada z wysokim szczytem, dach dwuspadowy. Przed fasadą wolnostojąca murowana dzwonnica. W 1796 r. władze austriackie przekazały kościół miejscowej parafii gr.kat., która miała go w użytkowaniu aż do 1946 r. W 1988 r. świątynia została odzyskana przez grekokatolików i przez nich odnowiona, ale w 1990 r. przejęła ją Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna.

Kościół parafialny pw. św. Józefa Oblubieńca, wybudowany w latach 1900–01 przez Ignacego Krasickiego z Leska. Murowany, ceglany, tynkowany, złożony z prostokątnego jednonawowego korpusu i węższego prezbiterium, zakończonego półkoliście. Fasada poprzedzona kruchtą, zwieńczona wysokim szczytem. Po stronie płn.zach. od fasady wieża-dzwonnica, wzoro­wana na przykościelnej wieży w Felsztynie. W 1944 r. kościół został zamknięty przez władze sowieckie, a od 1950 r. był używany jako magazyn kołchozowy.

Resztki zamku: niewielki fragment ściany skrzydła wschodniego oraz kamienne płyty z herbem Topór.

 

 

Maryna Mniszchówna – patrz CL 1/96, s.19

 

Park zamkowy w Laszkach Murowanych – patrz CL 4/99, s. 49

 

 

LASZKI MUROWANE (wieś)

Wieś w pow. lwowskim, wojew. lwowskim, położona w odległości 8 km od Lwowa, na płd. od Dublan. Przepływa przez nią Pełtew. Leży na wys. 283 m npm. Parafia rzym.kat. w Prusach, gr.kat. w Srokach.

Pierwsza wiadomość źródłowa o wsi pochodzi z 1454 r. i dotyczy sporu, jaki prowadziły o nią siostry Anna i Fietka Hołybejówny z Duchną Ormianką. W 1456 r. Andrzej Odrowąż, wojewoda i starosta ruski, dał rajcom lwowskim Laszki M. w zastaw za sumę wziętą z wpłaconych przez nich podatków. W czasach późniejszych Laszki M. były własnością Strzemboszów, a w XIX w. hr. Fresnela.

 

 

LASZKI ZAWIĄZANE

Wieś w pow. rudeckim, wojew. lwowskim, położona nad potokiem Wiszenka, 18 km na płn.zach. od Rudek i 7 km na wsch. od Krukienic. Leży na wys. 324 m npm. Parafia rzym.kat. w Radenicach, gr.kat. w miejscu.

Wiadomości historycznych brak. W 2. poł. XIX w. istniał jeszcze dwór obronny, otoczony okopami. W 1878 r. rozkopano znajdujący się tu kurhan, a wydobyte z niego przedmioty (siekiera, młotek, odłamki krzemienne i in.) przekazane zostały do muzeum Dzieduszyckich we Lwowie. Na terenie znajdowano często monety z XVI i XVII w.

 

 

LICZKOWCE

Wieś w pow. husiatyńskim, wojew. tarnopolskim, położona nad Zbruczem i jego dopływem, potokiem Gniłą. Od płn. zamknięta pasmem Miodo­borów, leży na wys. 283 m npm. Oddalona o 10 km na płn.zach. od Husiatyna i 6 km od Horodnicy. Parafia rzym.kat. w miejscu, gr. kat. w Trybuchowcach.

Parafię rzym.kat. erygowano w 1705 r. Murowany kościół parafialny, ufundowany przez właściciela Liczkowiec, Andrzeja Franciszka Kawieckiego h. Dołęga i jego żonę Alojzę z Drużbackich. Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP konsekrowany w 1838 r.

Istniejący tu niegdyś zamek obronny został częściowo rozebrany na pocz. XVIII w., a materiał z rozbiórki wykorzystany przy budowie kościoła i plebanii. Na pocz. XIX w. zachowana część zamku była jeszcze zamieszkała. Pod koniec stulecia pozostały tylko ruiny. W XIX w. Liczkowce były własnością Tymona Zaborowskiego, potem jego brata Konstantego.

W sierpniu 1848 r. miejscowi chłopi znaleźli w nurcie Zbrucza kamienny posąg pogańskiego bożka, Światowida, który w 1851 r. – staraniem Towarzystwa Naukowego Krakowskiego – przewieziono do Krakowa. Posąg o czerech twarzach, wysokości 2,57 m, pochodzi zapewne z IX w. Obecnie znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Krakowie.

 

Teksty opracowała dr Maria Taszycka