Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Tomasz J. Kotliński, NADPROKURATORIA PAŃSTWA WE LWOWIE I JEJ ZWIERZCHNICY (2)

Po śmierci nadprokuratora Danka w jego miejsce powołano 3 IX 1879 r. na wakujący urząd radcę Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie Franciszka Zdańskiego.

 

Urodził się w 1826 r. i miał już za sobą związek z tą instytucją, gdyż jeszcze w lipcu 1867 r. decyzją ministra sprawiedliwości został powołany na urząd prokuratora państwa w Sądzie Obwodowym w Tarnopolu. Karierę w krajowym wymiarze sprawiedliwości rozpoczynał od posady w prokuraturze państwa w Stanisławowie.

Franciszek Zdański na urzędzie nadprokuratora bardzo szybko zyskał sobie poważanie współpracowników i sympatię społeczną, natomiast dla lwowskiego wymiaru sprawiedliwości położył znaczące zasługi. Podejmowane przez niego działania spotkały się z uznaniem nie tylko środowisk sądowych, ale także władz wiedeńskich. Zdański został odznaczony Orderem Leo­polda i wyniesiony przez cesarza do godności radcy dworu. Franciszek Zdański na urzędzie pozostawał formalnie do końca września 1895 r., po tej dacie został, na własny wniosek, przeniesiony w stan spoczynku. Cesarz doceniając wieloletnią jego służbę wyraził mu przy tej okazji swoje zadowolenie w formie odrębnego dokumentu. Franciszek Zdański zmarł we Lwowie 26 października 1899 r. w wieku siedemdziesięciu czterech lat i został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim, gdzie do dziś znajduje się jego grób.

Po ustąpieniu Zdańskiego na urząd nadprokuratora państwa został przez cesarza mianowany najwyższym postanowieniem z 30 września 1895 r. radca Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie Filip Woroniecki.

Nowy nadprokurator wstąpił do służby sądowej po ukończeniu studiów prawniczych. Na początku lat siedemdziesiątych był adiunktem sądowym w Zaleszczykach. Podczas pobytu w tym mieście został wybrany z grupy przedstawicieli gmin miejskich członkiem wydziału miejscowej rady powiatowej.

Pod koniec 1875 r. Woroniecki został przeniesiony przez ministra sprawiedliwości z posady zastępcy prokuratora państwa przy sądzie w Stanisławowie na równorzędny urząd do trybunału w Kołomyi. Następnie pozostawał przez kilka lat na stanowisku prokuratora państwa w Samborze. W październiku 1890 r. cesarz mianował Woronieckiego radcą apelacyjnym we Lwowie. W tym czasie pełnił on również obowiązki zastępcy członka senatu dyscyplinarnego przy Wyższym Sądzie Krajowym we Lwowie. Na stanowisku nadprokuratora 19 maja 1897 r. otrzymał tytuł i charakter hofrata. 15 X 1903 r. w związku z przejściem na emeryturę, cesarz Franciszek Józef odznaczył Woronieckiego Krzyżem Kawalerskim Orderu Leopolda. Filip Woroniecki zmarł w roku 1905.

Kolejnym starszym prokuratorem państwa we Lwowie 15 października 1903 r. został mianowany Henryk Hayderer.

Nowy nadprokurator lwowskiej apelacji urodził się w 1853 r. w Tarnowie w niemieckiej rodzinie osiadłej na terenie Galicji. Ojciec przyszłego prokuratora Jan Hayderer pełnił obowiązki radcy lwowskiego Namiestnictwa i był delegowany jako Starosta Powiatowy. Młody Henryk Hayderer nauki gimnazjalne ukończył w Tarnowie, po czym wstąpił na studia prawnicze i polityczne na Uniwersytet Lwowski. W roku 1871 po ukończeniu studiów podjął służbę w galicyjskim sądownictwie. Po odbyciu obowiązkowej praktyki został mianowany adiunktem przy zakładaniu ksiąg gruntowych. W tym czasie władze sądowe przenosiły go kilkakrotnie do różnych sądów powiatowych na terenie Galicji Wschodniej. Zaangażowanie w pracę na powierzonym stanowisku zostało zauważone i Henryk Hayderer został w grudniu 1882 r. odznaczony przez cesarza Złotym Krzyżem Zasługi z Koroną. Po otrzymaniu odznaczenia Hayderer został powołany do pracy przy wiedeńskim Najwyższym Trybunale Sądowym i Kasacyjnym. W stolicy państwa przebywał jednak krótko, gdyż został decyzją ministra sprawiedliwości mianowany zastępcą prokuratora państwa w Przemyślu. Wkrótce przeniesiono Hayderera na równorzędny urząd do Lwowa. Na tym stanowisku otrzymał w roku 1892 tytuł radcy sądowego. W sześć lat później został lwowskim prokuratorem państwa, a następnie nadprokuratorem. Niestety ten najwyższy w kraju urząd prokuratorski zajmował tylko przez trzy lata. Na początku 1906 r. wykryto u nadprokuratora chorobę nowotworową, której szybki postęp spowodował, że już na kilka tygodni przed śmiercią nie wykonywał czynności urzędowych. Henryk Hayderer zmarł we Lwowie 7 IV 1906 r. i został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim. W czasie urzędowania na stanowisku prokuratora Hayderer dał się poznać jako urzędnik sumienny i pracowity, podejmujący, jak wskazywała prasa, zawsze decyzje w imię idei sprawiedliwości. W nekrologu napisano, że zmarły nadprokurator cieszył się niezwykłym szacunkiem i uznaniem wśród prokuratorów, a mimo swojego niemieckiego pochodzenia odznaczał się niezwykłą miłością do Galicji.

Po śmierci Henryka Hayderera nowym nadprokuratorem państwa we Lwowie cesarz mianował 29 czerwca 1906 dotychczasowego prezydenta Sądu Obwodowego w Stryju Alfreda Hinza.

Nowy zwierzchnik Nadprokuratury urodził się we Lwowie w 1848 r. W rodzinnym mieście ukończył gimnazjum i studia prawnicze. W roku 1878 w związku z zakładaniem w Galicji ksiąg gruntowych został adiunktem sądowym. W cztery lata później został służbowo przeniesiony do sądu w Żółkwi, gdzie nadal zajmował się księgami gruntowymi. Po kilku latach pobytu w tym mieście przeprowadził się do Lwowa, by objąć urząd zastępcy nadprokuratora państwa. W październiku 1892 r. Hinz został rzeczywistym radcą sądu krajowego, a następnie awansował na prokuratora państwa przy trybunale w Stanisławowie. W związku z otwarciem w 1897 r. nowego Sądu Obwodowego w Stryju we wrześniu tego roku cesarz mianował Alfreda Hinza prezydentem tego Sądu. Na tym stanowisku pozostawał do czasu objęcia urzędu nadprokuratora. Za zasługi położone na rzecz wymiaru sprawiedliwości Hinz otrzymał od cesarza w marcu 1904 r. Order Żelaznej Korony trzeciej klasy. Po przejściu na emeryturę Hinz pozostał we Lwowie, zmarł w okresie pierwszej wojny światowej.

Ostatnim austriackim nadprokuratorem państwa we Lwowie został Tadeusz Malina, był on też pierwszym lwowskim prokuratorem apelacyjnym w odrodzonym państwie polskim.

Tadeusz Malina urodził się w 1856 r. Studia prawnicze odbył we Lwowie, a po ich ukończeniu w roku 1881 odbył praktykę sądową zamierzając się poświęcić zawodowi adwokackiemu. Wkrótce jednak zmienił plany i wstąpił do sędziowskiej służby przygotowawczej. Przez pewien okres był adiunk­tem sądowym w Przemyślu i tutaj też został wybrany na zastępcę członka Wydziału miejscowego Towarzystwa Prawniczego. Przechodząc przez kolejne szczeble hierarchii sądowej został w 1897 r. powołany na stanowisko zastępcy prokuratora państwa przy trybunale w Złoczowie, a w kilka miesięcy później objął urząd zastępcy lwowskiego nadprokuratora. W czerwcu następnego roku Tadeusz Malina otrzymał od cesarza tytuł i charakter radcy sądu krajowego. Z pracy w nadprokuratorze przeszedł w grudniu 1903 r. do orzekania w lwowskim Sądzie Krajowym, awansując przy okazji na radcę wyższego sądu krajowego. Po pięciu latach Malina został wiceprezydentem tego sądu. Na stanowisku pozostawał tylko dwa lata, po czym został przeniesiony na urząd radcy dworu przy Najwyższym Trybunale Sprawiedliwości w Wiedniu. Do kraju Malina powrócił dopiero w związku z mianowaniem go lwowskim nadprokuratorem. Akt ten miał miejsce 5 stycznia 1913 r. Przy tej okazji nowy zwierzchnik prokuratury otrzymał także godność radcy dworu. Prokurator Malina w czasie swojego wieloletniego urzędowania nie tylko stworzył podwaliny organizacyjne dla polskiej prokuratury w Małopolsce Wschodniej, ale także zyskał sobie szczególny szacunek w środowisku prawniczym oraz wśród współpracowników. Gdy w 1925 r. prasa narodowa podjęła krytykę osoby prokuratora Maliny, ogół prokuratorów okręgowych lwowskiej apelacji na znak oburzenia, a także solidarności ze swoim zwierzchnikiem zorganizował spontaniczny zjazd we Lwowie, podczas którego wyrazili oni dla Maliny swoje uznanie i wdzięczność za zasługi położone dla rozwoju polskiej prokuratury. Tadeusz Malina pełnił obowiązki prokuratora apelacyjnego we Lwowie do połowy 1929 r. W czerwcu tego roku w wielkiej sali rozpraw karnych lwowskiego Sądu Krajowego odbyło się przy licznym udziale prokuratorów Wschodniej Małopolski uroczyste pożegnanie ustępującego z urzędu prokuratora apelacji. Tadeusz Malina zmarł we Lwowie 20 sierpnia 1933 r. i został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim.

 


        

WYKORZYSTANO m.in.:

 

1. Akty prawne:

–    Ustawa z dnia 21 maja 1868 r. o postępowaniu dyscyplinarnem przeciwko urzędnikom sądowym i przymusowem przenoszeniu takowych na inne posady lub w stan spoczynku (Dz.U. P. z 1868 r., nr 46).

–    Ustawa z dnia 23 maja 1873 r. zaprowadzająca kodeks postępowania karnego (Dz.U. P. z 1873 r., nr 119).

–    Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 3 sierpnia 1854 r. o wewnętrznem urządzeniu i porządku czynności przy prokuratoryach rządowych (Dz.U. P. z 1854 r., nr 201).

–    Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 29 czerwca 1855 r., którem ustanowionym zostaje początek działalności nowo uorganizowanych wyższych sądów krajowych w Galicyi i Krakowie wraz z nadprokuratoryami rządowemi przy nich ustanowionemi, tudzież trybunałów pierwszej instancyi zaprowadzić się mających w okręgu tychże sądów wyższych krajowych, Sądu Powiatowego w Brodach i dotyczących władz prokuratoryjnych, równie jak ustaw z nową organizacyą sądową w związku będących, (Dz. U. P. z 1855 r., nr 117).

–    Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 5 maja 1897 r., którem wydają się postanowienia uzupełniające w przedmiocie prowadzenia czynności w prokuratoryach państwa (Dz. U. P. z 1897 r., nr 114).

 

2. Inne:

Część urzędowa, „Gazeta Lwowska”, 1890, nr 109.

Droga do sędziostwa przez prokuratoryę, „Urzędnik”, 1880, nr 12.

Franciszek Zdański, „Gazeta Lwowska”, 1899, nr 248.

Henryk Hayderer, „Gazeta Lwowska”, 1906, nr 82.

Hołd dla tych, którzy odchodzą. Uroczyste pożegnanie prezesa Sądu Apelacyjnego Adolfa Czerwińskiego i prokuratora apelacyjnego Tadeusza Maliny, „Gazeta Lwowska”, 1929, nr 143

Jubileusz służbowy p. Wincentego Danka, „Przegląd Sądowy i Administracyjny”, 1878, nr 5.

Prokuratura państwa, „Dodatek Tygodniowy przy Gazecie Lwowskiej”, 1855, nr 40.

Sądowa organizacya dla kraju koronnego Galicyi, „Gazeta Lwowska”, 1850, nr 265.

Urzędnicy sądowi a prokuratorowie, „Urzędnik w połączeniu z Prawnikiem”, 1885, nr 6.

Wincenty Danek, „Gazeta Lwowska”, 1879, nr 142.

Wyrazy czci i hołdu dla lwowskiego prokuratora Maliny, „Gazeta Lwowska”, 1926, nr 16.