Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Krzysztof Bulzacki CMENTARZ OBROŃCÓW LWOWA

Ledwie zakończyły się walki we Lwowie, biedni mieszkańcy zniszczonego przez wojnę miasta pomyśleli
o upamiętnieniu Orląt Lwowskich poległych w jego obronie. Powstała myśl wybudowanie Cmentarza Obrońców Lwowa. W tym celu w lipcu 1919 roku zostało założone Towarzystwo „Straż Mogił Polskich Bohaterów”. Przewodniczącą Zarządu została żona prezydenta Lwowa Kazimiera Neumannowa,
z czwartego pokolenia Pillerów. Pillerowie przybyli do Lwowa po pierwszym rozbiorze. Przy­wieźli drukarnię
z zadaniem germanizowania mieszkańców. Zachłysnęli się powietrzem lwowskim i cztery pokolenia Pillerów wiernie służyły Polsce.

Dyrektor Józef BobrowskiDo Zarządu Towarzystwa weszli: Wanda Mazanowska, Olga
z Truszkowskich Zakrejsowa, Zofia Nędzowska, gen. Walerian Czuma, Aniela Aleksandrowiczówna, Jan Chlamtacz, baronowa Lena Jorkaschowa, dr Władysław Kubik, płk. Czesław Mączyński, Henryka Malarska, Antoni Nestarowski, Adolf i Mieczysław Nechayowie, Michał Łużycki, ks. Józef Panaś, Emilia Szczerbińska, Teofila z Wolfów Kapłańska, oraz wielki miłośnik Lwowa Kornel Makuszyński – autor apelu w sprawie zbierania datków na budowę Cmentarza Obrońców Lwowa.



Obrońcy Lwowa polegli w walce pochowani byli w licznych miejscach: na prowizorycznych cmentarzykach,
w ogrodzie Politechniki, koło szkoły Sienkiewicza i Szkoły Kadeckiej, na Persenkówce – tam, gdzie zginęli.Towarzystwo zakupiło od Sióstr Benedyktynek Ormiańskich pole przyległe do Cmentarza Łyczakowskiego od strony Pohulanki. Dr Władysław Kubik z Akademii Rolniczej w Dublanach zaprojektował tarasy, instalację niezbędnej wody do pielęgnacji roślin i zajął się sadzeniem ozdobnej roślinności. Przystąpiono do ekshumacji poległych Obrońców i przenoszono zwłoki na miejsce wiecznego spoczynku.

Przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Sztuki 14 kwietnia 1921 r. rozpisano konkurs na ogólną koncepcję urządzenia cmentarza. Z pięciu projektów wybrano oznaczony godłem „Białe Róże”. Autorem okazał się student Politechniki Rudolf Indruch. Rudolf był synem Czeszki i Słowaka zamieszkałych we Lwowie.
W czasie obrony Lwowa był ciężko ranny, walczył na wojnie z bolszewikami, dosłużył się stopnia porucznika w 1 Pułku Strzelców Lwowskich. Przestrzelone płuca i trudy wojenne przyczyniły się do utraty zdrowia, gruźlicy i przedwczesnej śmierci w styczniu 1927 roku.

Panteon, stworzony przez Rudolfa Indrucha i realizowany przez wiele lat, budzi podziw. Podziw budzą wszystkie jego elementy podzielone kamiennymi tarasami: kaplica, katakumby, pomniki lotników amerykańskich i piechurów francuskich oraz Pomnik Chwały. Do budowy przyczynili się liczni architekci, inżynierowie, oraz instytucje i przedsiębiorstwa, bez pobierania wynagrodzenia. Rzeźbiarka Luna Drexlerówna wykonała projekt figury Matki Boskiej z Dzieciątkiem do kaplicy Obrońców Lwowa. Katakumby były pomyślane jako mur oporowy dla wód gruntowych i ochrona grobów niżej położonych. Pomnik Chwały został ukończony 11 listopada 1934 roku. Na środku nad sklepieniem łuku triumfalnego umieszczony został napis Mortui sunt ut liberi vivamus (Umarli, abyśmy wolni żyli). Pomnik zbudowano na podstawie łuku złożonego z 12 kolumn i potężnych pylonów. Na jednym z nich umieszczono nazwy miejsc bitew w obronie Lwowa: Wulka, Szkoła Kadecka, Kozielniki, Persenkówka, Cytadela, Poczta, Ogród Kościuszki, Dyrekcja Kolejowa, Góra Stracenia, Żółkiewskie, Zamarstynów, Kleparów, Koszary Bema, Dworzec Główny, Szkoła Sienkiewicza, Kulparków, Sokolniki, Zimna Woda, Rzęsna. Na drugim pylonie umieszczono nazwy miejscowości w których toczono boje: Winniki, Pasieki, Zubrza, Brzuchowice, Grzybowice Wielkie, Dublany, Malechów, Zaszków, Kulików, Żołtańce, ­Jaryczów, Laszki, Zadwórze, Kurowice, Mikołajów, Przemyślany, Gołogóry, Złoczów, Wołków, Cecowa, Zborów, Olejów, Załoźce, Jezierna, Tarnopol, Zbaraż. Od strony Pohulanki Pomnik Chwały uzupełniały dwa lwy, na tarczach umieszczono napisy: Zawsze wierny i Tobie Polsko.

Marszałek Polski Józef Piłsudski 22 listo­pada 1920 roku uhonorował bohaterskich obrońców Lwowa
i udekorował herb miasta krzyżem Virtuti Militari. Marszałek powiedział: Za zasługi położone dla polskości tego grodu i jego przynależności do Polski mianuję miasto Lwów kawalerem krzyża Virtuti Militari. Miasto „zawsze wierne”, jako pierwsze miasto polskie otrzymało ten krzyż.

Pod okupacją sowiecką Cmentarz Obrońców Lwowa był systematycznie niszczony. W lutym 1968 r.,
w związku ze zbliżającą się 50 rocznicą Obrony Lwowa, generałowie Roman Abraham i Mieczysław Boruta-Spiechowicz rozpoczęli „drugą obronę” Lwowa: do prezydentów Francji i USA wysłane zostały listy z zawiadomieniem o niszczeniu grobów lotników amerykańskich i piechurów francuskich. Pozostały one bez odpowiedzi. W sierpniu 1971 r. na Cmentarz Obrońców Lwowa wjechały czołgi sowieckie, krzyże na grobach zostały zburzone, jedynie Pomnik Chwały częściowo ocalał. Budowa była zbyt mocna i trudna do całkowitego zniszczenia. Na cmentarzu urządzono wysypisko śmieci, których ponad metrowa warstwa pokryła groby. Z czasem Polacy pracujący w krakowskim Energopolu we Lwowie, pod kierownictwem
inż. Józefa Bobrowskiego, przystąpili ochotniczo do oczyszczania cmentarza ze śmieci i przywracania mu dawnego wyglądu. Dalszymi pracami zajęła się Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

24 czerwca 2005 roku nastąpiło uroczyste odsłonięcie częściowo odnowionego cmentarza pod wymuszoną przez Ukraińców nazwą „Cmentarz Orląt Lwowskich”, bowiem Ukraińcy uważali, że to oni – agresorzy – byli obrońcami, a nie Polacy – mieszkańcy miasta. Ukraińcy nie wyrazili zgody na odnowienie Pomnika Chwały. Przed wejściem na Cmentarz Obrońców Lwowa usypali kopiec, na którym postawiony został ukraiński pomnik tak zwanej „Armii Halickiej”.

 

Piszący te słowa jest kawalerem krzyża drugiej obrony Lwowa.