Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Aleksander Medyński, ŻELAZNA KOMPANIA NA ŁYCZAKOWIE

Przedstawiamy opis Cmentarzyka „Żelaznej Kompanii” z 1831 r. na Cmentarzu Łyczakowskim wedle stanu przedwojennego, opisanego przez znanego lwowskiego autora przewodników. Część kwatery została bezpowrotnie zniszczona w czasie drugiej okupacji sowieckiej – powstały tam grobowce komunistycznych dygnitarzy. Usunięte krzyże porzucono na trawniku pozostałej części cmentarzyka, tak dotrwały do dziś. Obecnie staraniem krakowskiego TMLiKPW istniejąca część zostaje uporządkowana, a zniszczone przez upływ czasu elementy architektoniczne ulegają odnowieniu. Dotyczy to zarówno ww. metalowych krzyży, jak i pięknego symbolicznego kamiennego sarkofagu, którego części uległy spękaniu i pokruszeniu.
W jednym z kolejnych numerów pokażemy zdjęcia cmentarzyka po pracach renowacyjnych.
Cmentarzykiem „Żelaznej Kompanii” nazywają cmentarne pole, które w swym wnętrzu mieści kości uczestników powstania 1830/31 roku. Najkrótsza droga na ten zaciszny cmentarzyk, położony na skraju w południowo-zachodniej stronie cmentarza Łyczakowskiego, wiedzie z głównego ronda prawą aleją (wskaźnik: Na cmentarz 1830/31), z której pierwszą drożyną po prawej stronie (pomiędzy polem nr 71–69) dochodzimy do położonego po lewej stronie cmentarzyka „Żelaznej Kompanii”). W przededniu półwiekowej rocznicy listopadowej rewolucji w roku 1880 Rada Miejska spełniła piękny czyn, ofiarowując na Cmentarzu Łyczakowskim odrębną parcelę pod specjalny cmentarzyk dla uczestników walk z lat 1830/31. Na czworoboku pola nr 71, okolonym niskim żywopłotem, widać obok kilku pomników cztery szeregi ustawionych krzyżów żelaznych, opatrzonych białymi tablicami, tworzących poważną i surową grupę w swym ujęciu.
W pośrodku czworoboku Cmentarzyka „Żelaznej Kompanii” widnieje ogromny kamienny sarkofag dłuta Henryka Periera. Na sarkofagu, pokrytym w części sztandarem, są złożone szable i ułański kask. Orzeł z rozpostartymi skrzydłami uzupełnia dekorację sarkofagu. Na frontowej ścianie napis:

Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor
a poniżej:
Weteranom Wojska Polskiego z 1830/31 r.


Cztery rzędy mogił ułożono na tym cmentarzyku. Od prawej strony:

I Rząd:
Longchamps de Berier Bogusław (1808–1880), dr medycyny
Skolimowski Ludwik Julian (1813–1888)
Kunaszowski z Kunaszowa Hieronim, Oficer WP (1806–1885)
Kunaszowski z Kunaszowa Maksymilian (1792–
–1852)
Długoborski Topór Wilhelm (1813–1885)
(Krasulski Gabriel (1837–1885), uczestnik walk 1863/64, artysta rzeźbiarz)
Zawałkiewicz Józef (1811–1885)
Żmigrodzki Karol (1809–1885), podoficer
Kruszewski Stanisław (1809–1885)
Gędzierski Seweryn (1813–1886).
II Rząd:
Granatowski Jan (1811–1891)
Bogdanowski Henryk (1804–1887), oficer, autor cennych pamiętników
Bogucki Krzywda Antoni (1812–1881), ułan 5. p., uczestnik bitwy pod Grochowem i całej kampanii. Wzięty do niewoli, zamknięty w cytadeli warszawskiej, skazany na 15 lat katorgi. Trzy razy uciekał z Sybiru, lecz bezskutecznie. Na skutek amnestii uwolniony z wygnania. Organizator powstania w r. 1863 w powiecie tarnopolskim i brzeżańskim. Przeniesienie zwłok z Cmentarza Stryjskiego zostało dokonane w r. 1936
Jasieński Rawicz Ignacy (1813–1887), ułan 2. p.
Hałakowski Łukasz (1806–1888)
Ostrowski Euzebiusz (1807–1890)
Beck Jan (1811–1895)
Lorenz Wincenty (1804–1884)
Siemiątkowski Wiktor (1806–1884)
Konopacki Władysław (1818–1884)
Cięglewicz Kasper (1807–1886), głośny ongiś emisariusz
Bombiński Maciej (1808–1885)
Czaplicki Władysław (1828–1886), literat, więzień stanu
Potocki Kazimierz (1809–1886).

III Rząd:
Reitzenheim Józef (1809–1883), syn osławionego biurokraty Niemca, lecz gorący Polak, kawaler Krzyża Virtuti Militari, na emigracji szczery przyjaciel Juliusza Słowackiego
Czerczyk Jan Kanty (1811–1899), oficer
Piazza Jerzy (1804–1893)
Emmount Edward (1806–1893), oficer
Nierzeński* Leliwa Rafał (1805–1891), oficer strzelców konnych, kawaler Krzyża Virtuti Militari. Emblematami wojskowymi pokryty kamień grobowy.
Pośrodku tego rzędu znajduje się symboliczny sarkofag dłuta H. Periera.

Barycki Michał (1813–1891)
Krukowiecki Feliks (1805–1891)
(Ostrowski Ksawery (1813–1890), uczestnik walk 1863/64)
Pawłowski Szymon (1805–1890).
IV Rząd:
(Łuniewski Jan Aleksander (1834–1887), uczestnik walk 1863/64)
Pfeifer Jan (1811–1883), ułan 2. p.; na grobowej płycie emblematy wojskowe
Kociałkiewicz Aleksander (1812–1894)
Pomiankowski Izydor (1812–1895)
Leszczyński Józef (1800–1896)
Przeździecki Alojzy (1800–1897)
Czarnecki Łodzia Józef (1809–1897)
Kwiatkowski Kazimierz (1800–1897)
Babiński Józef (1814–1898)
Tytz Karol (1807–1898)
Kasperski Franciszek(1807–1885)
Skaliński Antoni (1806–1895)
Kostrzewski Wincenty (1811–1894)
Rutkowski Stanisław (1802–1893), podoficer
Sowiński Józef (1811–1893).


Na cmentarzyku „Żelaznej Kompanii” spoczywa 47 uczestników powstania 1830/31 r., główny natomiast zastęp towarzyszów ich broni, którzy zmarli przed 1880 rokiem, zatem przed utworzeniem Cmentarzyka, rozsiany jest po całym Cmentarzu Łyczakowskim (zdołano naliczyć 146 jeszcze niezniszczonych mogił grobowych poza obrębem cmentarzyka „Żelaznej Kompanii”, rozrzuconych na ogólnym cmentarzu).
Ostatnim z uczestników walk z r. 1830/31, który spoczął w roku 1916 na Cmentarzu Łyczakowskim, był 101 lat liczący ks. Franciszek Iwanicki (1815–1916), żołnierz z r. 1830/31 i 1863/64, jubilat 75-lecia kapłaństwa, na przestrzeni 40 lat proboszcz w Wołkowie, zasłużony działacz społeczny, przezacny kapłan i inicjator budowy kaplic. Ks. Iwanicki pochowany został na cmentarzu powstańców styczniowych.

*    Na płycie grobowej podano nazwisko Mierzyński.