Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa
Kontakt

ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
cracovialeopolis@gmail.com

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021

W KRAKOWIE I DALEJ

FUNDACJA INSTYTUT LWOWSKI
12 września ’11 odbyło się w Warszawie – na zaproszenie Janusza Wasylkowskiego i grona Jego współpracowników – spotkanie kilku osób z całego kraju na okoliczność przyjęcia koncepcji i statutu nowej struktury: Instytutu Lwowskiego – Fundacji Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kresów Wschodnich, która ma stanowić kontynuację i rozszerzenie dotychczasowego Instytutu Lwowskiego, prowadzonego od 20 lat przez J. Wasylkowskiego.
Fundacja została ustanowiona przez Janusza Wasylkowskiego (Wwa), Bogdana St. Kasprowicza (Bytom) i Krzysztofa Smolanę (Wwa). Jej siedzibą staje się Warszawa. Opracowany statut został w sierpniu br. zarejestrowany przez sąd rejonowy dla m.st. Warszawy oraz przyjęty przez uczestników omawianego tu spotkania. Wzięli w nim udział: J. Wasylkowski, B.St. Kasprowicz, K. Smolana, A. Mierzejewski, O.St. Czarnik, J. Bil, M. Miśkowiec, A. Leinwand i A. Chlipalski (przewiduje się udział kilku dalszych osób). Na prezesa Fundacji wybrano Oskara St. Czarnika.
W statucie określono proponowane cele i zasady działania Fundacji (rozdział II).

Celami Fundacji miałyby być:
1. Wspieranie i prowadzenie prac naukowo-badawczych, wydawniczych w zakresie pielęgnowania polskości, rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej, historii Kresów Wschodnich, historii i kultury mniejszości narodowych w Polsce.
2. Inspirowanie, upowszechnianie i wspieranie działalności w zakresie publikacji książek, albumów, filmów, nośników elektronicznych, stron internetowych poświęconych historii Lwowa i Kresów Wschodnich dawnej Rzeczypospolitej.
3. Upowszechnianie i eksponowanie wiedzy o duchowym i materialnym dorobku polskiej kultury kresowej.
4. Utworzenie i utrzymywanie Biblioteki Lwowskiej, pomnażanie jej zbiorów oraz ich opracowywanie i upowszechnianie.
5. Utworzenie i utrzymywanie Muzeum Lwowa i Kresów Wschodnich, pomnażanie jego zbiorów w zakresie sztuki i pamiątek historycznych oraz ich opracowywanie i upowszechnianie.
6. Organizacja pomocy materialnej Polakom i polskim instytucjom narodowym na Kresach Wschodnich, zaangażowanym w realizację zadań zbieżnych z celami Fundacji.
7. Integracja europejska narodów i grup etnicznych zamieszkujących w przeszłości, obecnie i w przyszłości terytorium zaliczane do polskich Kresów Wschodnich, bądź utożsamiających się z ich kulturą i dziedzictwem.
Na marginesie zauważmy, że idea Fundacji wykazuje pewne pokrewieństwo z naszą wcześniejszą – atoli o wiele skromniejszą – koncepcją Instytutu Polskiego Dziedzictwa Historii i Kultury Kresów Wschodnich. Koncepcja ta znalazła w ciągu lat szereg (kilkanaście) konkurencyjnych wariantów, lecz czysto formalnych, bez sprecyzowanych programów i żadna z nich nie doczekała się sensownej realizacji. W naszym przypadku wzorcowy merytoryczny program powstał (i był publikowany), jednak dotąd nie został podjęty przez żadną instytucję ani organizację. Obecnie powstawałaby kolejna szansa, pod warunkiem jednak, że wśród celów Fundacji zostałby rozwinięty punkt 1, ściślej jego część początkowa: wspieranie i prowadzenie prac naukowo-badawczych w zakresie pielęgnowania polskości.
Andrzej Chlipalski

WOŁYŃSKI POMNIK W CHEŁMIE
17 września 2011 r. w południe w Alei Marszałka Józefa Piłsudskiego, przy Skwerze 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty w Chełmie, odbyły się patriotyczne uroczystości poświęcenia pomnika „Pieta Wołyńska”. Mszę świętą celebrowali ks. bp Józef Wróbel z Lublina i ks. bp Marcjan Trofimiak z Łucka z licznie zgromadzonym duchowieństwem Ziemi Nadbużańskiej. Śpiewał męski chór z parafii Rozesłania św. Apostołów w Chełmie pod dyrekcją Romualda Turowskiego oraz solistka Filharmonii Narodowej w Warszawie, sopranistka Agata Marcewicz-Szymańska.
Pomnik z granitu, dłuta artysty rzeźbiarza Witolda Marcewicza z Bełżyc, przedstawia Matkę wynosząca z płonącego domu martwego chłopca. Pod jej nogami – siekiera, narzędzie mordu Polaków. Na cokole umieszczony jest przedwojenny Herb Województwa Wołyńskiego, przedstawiający krzyż maltański z orłem piastowskim na jego tle. Poniżej wyryty napis o treści:
Jeżeli my zapomnimy o Nich, Ty Boże zapomnij o nas.
Pamięci Polaków, pomordowanych na Kresach Wschodnich ofiar ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów – członków OUN–UPA w latach 1943–1945 oraz tych braci Ukraińców, którzy za ratowanie Polaków zapłacili cenę najwyższą.
Chełm 17 września 2011 r. Rodacy

W uroczystości uczestniczyła orkiestra i Kompania Honorowa Wojska Polskiego, liczne poczty sztandarowe, harcerze, Kresowianie z rodzinami z całej Polski i licznie mieszkańcy Chełma. Po poświęceniu pomnika szedł długi orszak z wieńcami rządowymi, miejskimi i kresowymi – z poszczególnych stanów i środowisk. Powiewały biało-czerwone szarfy, wypisane pamięcią i łzami Potomnych. Hołd sztandarów przed Pietą Wołyńską prowadził mjr Włodzimierz Wowa Brodecki – Chełmianin, aktor Teatru Starego w Krakowie. Stowarzyszenie „Pamięć i Nadzieja” z Chełma z prezesem Stanisławem Senkowskim, uwieńczyło hołd narodowej pamięci budową pomnika – w mieście, gdzie dotąd żyją setki świadków wołyńskiego ludobójstwa. Towarzyszyło temu przedsięwzięciu wiele Stowarzyszeń i wierni Kresowianie. Oprawę słowną uroczystości z autorską – wołyńską – poezją prowadził Krzysztof Kołtun. Słoneczna, wrześniowa sobota zapisała w wielu sercach wydarzenie historyczne, jakie dotąd nie miało miejsca w Chełmie. Stańcie i Wy do Apelu Pamięci – przed Wołyńską Pietą! A o zmroku, nad skwerem pełnym Ludzi, celebrujących dzień i wydarzenie – zakrzyczały żurawie. Siwym sznurkiem, z wołyńskich łęgów ciągnęły nad wieżami miasta, niosąc odwieczną, żurawią pieśń:

kre, kre, kre
w cudzej Ziemi umrę…
Patrząc w niebo, przypominała się wołyńska dumka.

Ponad Górą trakt w nieznajomy świat
– wypisali krzyż na niebie, żurawie we mgłach

Krzysztof Kołtun

ŚWIĘTO KADETA W KRAKOWIE 2011
W dniach 20–21 maja kadeci Liceum Akademickiego Korpusu Kadetów z Lipin przebywali w Krakowie na zaproszenie krakowskiego Klubu Regionalnego Związku Kadetów II Rzeczypospolitej i prezesa p. Zenona Malika (przedwojennego kadeta z lwowskiego Korpusu).
21 maja na pl. Matejki, przy Grobie Nieznanego Żołnierza, kadeci wzięli udział w uroczystości Święta II Korpusu Zmechanizowanego. Honorowym gościem tej uroczystości był Minister Obrony Narodowej, a obecni byli również dowódca i szef sztabu Wojsk Lądowych, d-ca operacyjny Sił Zbrojnych, d-ca Wojsk Specjalnych oraz Prezydent Krakowa.
Następnie kadeci udali się Drogą Królewską w kierunku Krzyża Katyńskiego, zwiedzając zabytki Krakowa. Przy kościele garnizonowym pw. św. Agnieszki złożono kwiaty pod tablicą upamiętniającą Kadetów II RP i ich dowódców.
Nazajutrz dzień rozpoczął się od mszy św. w katedrze na Wawelu, po czym zwiedzano krypty wawelskie z grobowcami m.in. Tadeusza Kościuszki i Józefa Piłsudskiego. Złożono kwiaty pod pomnikiem Marszałka Piłsudskiego i tablicą pamiątkową Szkoły Kadetów. Po obejrzeniu Izby Pamięci prowadzonej przez p. Z. Malika, odwiedzono Sanktuarium w Łagiewnikach, po czym kadeci udali się w podróż powrotną do Lipin. (skrót)
Zenon Malik


Notatki
• Podczas dorocznej kwesty na rzecz ratowania zabytkowych obiektów cmentarnych (pomniki, grobowce, nagrobki) na Łyczakowie we Lwowie, zebrano w dniach 30 i 31 X oraz 1 XI 2011 na czterech cmentarzach krakowskich (Rakowice, Batowice, Salwator i Podgórze) kwotę 54 078 zł.
W kweście brało udział kilkanaścioro członków Oddziału Krakowskiego TMLiKPW oraz uczniowie II i VIII Gimnazjum z Krakowa (w sumie 49 puszek przez trzy dni).
Przy okazji przypominamy „prehistorię” kwest, prowadzonych dotąd przez Krakowski Oddział TMLiKPW, zapisaną w pierwszym numerze naszego kwartalnika:
Obywatelski Komitet Ratowania Krakowa, którego prezesem jest dr Kazimierz Trafas, podjął niezwykle szlachetną inicjatywę, której celem jest przyczynienie się społeczeństwa krakowskiego do ratowania wspaniałego zabytkowego Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie. Na rzecz tej nekropolii „odstąpiono” dla Lwowa w 1994 r. jeden z trzech dni w okresie Wszystkich Świętych i Zaduszek, kiedy prowadzona jest tradycyjna kwesta na odnowę zabytkowych cmentarzy krakowskich. Zebrano niemałą sumę: ponad 80 mln zł (starych), które będą sukcesywnie przekazywane na odbudowę wskazanych, najbardziej zagrożonych obiektów cmentarnych we Lwowie. (CRACOVIA-LEOPOLIS, 1/1995).


Z żałobnej karty
• W klasztorze kapucyńskim w Sędziszowie Małopolskim 23 czerwca 2011 zmarł o. Hieronim (Karol) Warachim. Miał dziewięćdziesiąt cztery lata, urodził się w Hołosku pod Lwowem. Napisał parę książek – jedną z nich omawialiśmy w CL 2/05.
W CL 1/10 o. Hieronim opisał swoje niezwykłe życie w rozmowie z J. Paluchem.

• W Krakowie zmarł w październiku ’11 Wacław Gaberle, polonista, językoznawca, bibliofil. Urodził się w 1934 r. we Lwowie, był synem ostatniego (do II wojny) dyrektora Biblioteki UJK Eustachego Gaberle. Był pracownikiem Instytutu Badań Literackich PAN w Krakowie.
Pan Wacław bywał częstym gościem w siedzibie naszego TMLiKPW, choć nie był jego członkiem, nie lubił układów organizacyjnych, ale był ogromnie oddany sprawom lwowskim. Jeździł często do Lwowa z racji zawodowych, lecz szczególne zainteresowanie w ostatnich latach kierowało się do Cmentarza Łyczakowskiego, gdzie zabiegał o renowację grobowca młodego poety lwowskiego Jana Zahradnika (zm. 1929).

Warto przypomnieć, że matka Wacława Gaberle (z domu Strzelecka) była siostrą „Polskiej Niobe”, która owej nocy 3/4 lipca 1941 na Wulce straciła męża, rektora UJK, oraz trzech synów.