Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa
Kontakt

ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
cracovialeopolis@gmail.com

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021

NAJPIĘKNIEJSZY SZPITAL KRAKOWA DZIELEM LWOWIANINA

Już dawno mieliśmy zamiar zająć się pięknym zespołem architektonicznym krakowskiego Szpitala Psychiatrycznego w Kobierzynie (Lwów miał wcześniej zbudowany Kulparków, Warszawa – Tworki, a później Kraków otrzymał Kobierzyn). Tymczasem ubiegł nas (i to już dość dawno!) na łamach krakowskiej prasy* dr Zbigniew Beiersdorf, publikując obszerny i wnikliwy artykuł o tym niezwykłym szpitalnym miasteczku-ogrodzie. Szpital został zbudowany w latach 1908–14 przez lwowskich architektów.

Teatr
 Jeden z pawilonów szpitalnych
Kaplica szpitalnaNajpierw nieco historii – pisze o niej P. Subik w krakowskim dzienniku**:
W Galicji istniał wówczas (w pierwszych latach XX wieku) tylko jeden zakład dla umysłowo chorych – w Kulparkowie pod Lwowem i był przepełniony, stąd zaszła potrzeba wzniesienia drugiego. Zabrano się za to bardzo szybko.Tą drugą placówką przeznaczona dla Galicji miał stać się szpital w Kobierzynie. Jak pisze dr Z. Beiersdorf – projekt architektoniczny opracowany został w biurze Namiestnictwa we Lwowie przez grupę lwowskich architektów pod kierunkiem Władysława Klimczaka, późniejszego profesora Politechniki Lwowskiej, specjalizującego się w budownictwie szpitalnym i uzdrowiskowym (m.in. w Krynicy). Jego współpracownikami byli lwowscy architekci Antoni Budkowski i Tadeusz Zieliński.Władysław Klimczak, poza stworzeniem projektów szeregu obiektów, był przede wszystkim autorem całości rozplanowania urbanistycznego szpitala. Nadał mu formę satelitarnego wobec Krakowa, odrębnego miasteczka, opartego o ideę miasta-ogrodu. Ta, najbardziej wówczas nowoczesna w Europie koncepcja przestrzenna, narodziła się kilka lat wcześniej w Anglii. Jej twórca, Ebenezer Howard odwiedził zresztą Kraków, a jego idee przyświecały twórcom konkursowych planów Wielkiego Krakowa z 1910 r., gdy z inicjatywy prezydenta Juliusza Leo*** poszerzono granice Krakowa o 14 przyległych gmin i opracowano dla tak powiększonego miasta nowy plan urbanistyczny. Jednak wcześniej miasto-ogród zrealizował w Krakowie właśnie architekt Władysław Klimczak. W projekcie dla szpitala kobierzyńskiego połączył on nowoczesne rozwiązanie urbanistyczne z nowoczesnym programem szpitala psychiatrycznego. Szpital – za wzorem rozwiązań zagranicznych – zlokalizowano na peryferiach miasta, co zapewniało wiejski klimat, świeże powietrze. Klimczak, odchodząc od typu szpitala-więzienia, zastosował pawilony bardziej przyjazne dla chorych, rozmieszczone w otoczeniu parkowym. Całość planu ma układ promienisto-koncentryczny. Oś główna, dzieląca zespoły osobnych pawilonów dla kobiet i mężczyzn związana jest z rondem otoczonym zespołem budynków recepcyjno-reprezentacyjnych: gmach teatru zakładowego (na 300 osób), pawilon administracyjny i dawna willa dyrektora. Na obrzeżach usytuowano okazałą kaplicę, budynki mieszkalne personelu medycznego oraz zespół gospodarczo-techniczny. Nie zapomniano o własnym cmentarzyku, położonym z dala od zabudowy, ale połączonym z nią piękną aleją.Szczególną cechą założenia szpitalnego w Kobierzynie jest bowiem jego wielkie wyczucie walorów krajobrazu. Dowodem tego jest szerokie otwarcie widokowe, sięgające od centrum zakładu do doliny nadwiślańskiej, zakończonej pasmem jurajskiego grzbietu […]. W architekturze szpitala kobierzyńskiego można znaleźć odpowiedniki modnego wtedy w Europie „cottage style” […] Klimczak i jego współpracownicy podjęli równocześnie próbę poszukiwania stylu narodowego korzystając z motywów neobarokowych i tradycji budownictwa ludowego.Pisze również autor o zaprojektowanej dla szpitala infrastrukturze: poza własną elektrownią, centralną kuchnią i pralnią, oczyszczalnią ścieków otrzymał szpital kobierzyński bocznicę kolejową (od Swoszowic), ogród ze szklarniami, warsztaty, zespół folwarczny. Przy budowie zespołu szpitalnego, obok firm krakowskich, pojawiły się nazwiska lwowskich specjalistów, w tym znanej firmy wyrobów betonowych Sosnowski i Zachariewicz. Architektura szpitala kobierzyńskiego jest bowiem nie tylko doskonałym przykładem wczesnego modernizmu w zakresie rozwiązań stylowych, ale także zastosowania nowoczesnych wówczas technologii budowlanych (konstrukcje żelbetowe).Jest więc szpital kobierzyński znakomitym przykładem dawnej, doskonałej, bardzo integralnej „lwowskiej szkoły projektowania, która we Lwowie i poza nim pozostawiła wiele wspaniałych obiektów.
Wnętrze kaplicy

*    „Dziennik Polski” 128 z 2001 roku**    jw. z 19–20 IV 2001.***    Prezydent J. Leo (1861–1918) urodził się w Stebniku k. Drohobycza.****    Szpital w Kobierzynie liczy dziś 880 łóżek, a wg opinii władz potrzeba by było nie więcej niż 360.