Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Remigiusz Węgrzynowicz, WETERYNARIA WE LWOWIE

Wpływy wiedzy weterynaryjnej, od wieków głoszonej przez Polaków, obejmowały całą Słowiańszczyznę (A. Perenc*). Medycyna rosyjska korzystała z polskiej medycyny i wywodzącej się z niej medycyny zwierzęcej. Już w roku 999 Polak Jan Szmera był lekarzem Wielkiego Księcia Włodzimierza I. Najdawniejsza księga lekarska, przetłumaczona z polskiego na rosyjski, ukazała się w 1423 roku. Przekłady dzieł polskich na język ruski czy rosyjski z zakresu leczenia zwierząt: „Hippika” Dorohostajskiego (1603) przełożona na język ruski w 1752 r. (wg „Bibliografii” Daszkiewicza i Gąsiorowskiego), jak również książka lekarstw końskich oraz sposoby ratowania w chorobach bydła, owiec etc., wydana w Poczajowie w 1788 r. w typografii oo. Bazylianów, przedstawia przekład dzieła królewskiego kowala Conrada „Sprawa a lekarstwa końskie” z roku 1532.
 
Mnogość autorów polskich, których prace tłumaczone na język rosyjski świadczą o wkładzie polskiej myśli naukowej w rozwój nauk weterynaryjnych, sięgają znacznie poza Kresy. Podwaliny pod nowoczesną literaturę weterynaryjną w Bułgarii (związanej z Rosją) stworzyli dwaj polscy lekarze weterynarii Ludwik Timoftiewicz i Fortunat Chełchowski, który pełnił obowiązki okręgowego lekarza weterynarii w Tyrnowie (Bułgaria), a w r. 1885 został członkiem Rady Medycznej i szefem cywilnego Wydziału Weterynarii przy bułgarskim MSW i wykładowcą w Szkole Wojennej w Sofii.

Bibliografia polskiej weterynarii i hodowli zwierząt prof. S. Królikowskiego zawiera cały szereg dzieł i artykułów z zakresu weterynarii autorów polskich w języku rosyjskim (wg Perenca: P. Boczkowski, L. Cienkowski, N. Cybulski, Dziedziul, Dogiel, M. Fonberg, I. Gajewski, H. Gumilewski, A. Jelski, G. Kaczyński, H. Kotłubaj, Koziorowski, Alfred Krajewski, Antoni Krajewski, S. Królikowski, J. Leontowicz, K. Łowicki, T. Mokrzycki, F. Nawrocki, E. Nomiewicz, L. Pawłowicz, G. Poluta, J. Rozdziewicz, Rawicki, P. Seifman, A. Studziński, A. Strzedziński, K. Wiszniewski, M. Żurawski, i wielu innych.
Jak podaje dr P. Boczkowski**, Uniwersytet Wileński był kolebką medycyny zwierzęcej w Polsce. Od roku 1832–1841 Akademia Medyczna Chirurgiczna w Wilnie udzielała tytułu Medicus Veterinarius, po rosyjsku Weterinarnyj lekar. Wg K. Millaka***, współtwórcą polskiego szkolnictwa weterynaryjnego w ramach fakultetu lekarskiego w Wilnie był Ludwik Bojanus.
Jak podaje A. Perenc, działalność nauczania zapoczątkował na uczelniach rosyjskich prof. dr Karol Edward Miram, który po likwidacji polskiego Instytutu w Wilnie (1842) powołany został na profesora fizjologii na Uniwersytecie św. Włodzimierza w Kijowie. Podobny los spotkał dyrektora Szkoły Weterynaryjnej w Warszawie Edwarda Feliksa Ostrowskiego, który w roku 1853 przeniesiony został na stanowisko profesora do Charkowa, a w roku 1874 prof. Piotr Seifman skierowany został do organizacji Instytutu Weterynaryjnego w Kazaniu.
W tymże roku stanowisko profesora fizjologii, anatomii patologicznej oraz histologii i farmakologii w Charkowskim Instytucie Weterynaryjnym obejmuje M. Żurawski, przeniesiony z Warszawy. W późniejszym okresie w tymże Instytucie katedrę epizoocjologii obejmuje prof. Jan Gordziałkowski, a chirurgii kończyn w Instytucie Weterynaryjnym w Dor­pacie Ignacy Szantyr. Odo Bujwid, wybitny uczony, pionier szczepień przeciwwściekliznowych oraz badań środków spożywczych, w 1886 r. utworzył ośrodki badań bakteriologicznych w Petersburgu i Odessie. Antoni Barański, lekarz armii imperium otomańskiego 1877–1878, weterynarz okręgowy bośniackiej Tuzli, był pierwszym dyrektorem Szkoły Weterynaryjnej we Lwowie.
Starania społeczne o utworzenie uczelni weterynaryjnej we Lwowie poprzedzone zostały faktem istnienia w latach 1784–1849 przy Wydziale Medycznym Uniwersytetu Józefińskiego Katedry Weterynarii. W 1871 r. Sejm Galicyjski postanowił założyć we Lwowie uczelnię (P. Wyrost****). Po dziesięciu latach (!) ukazało się Postanowienie Najwyższe MSW w wyniku którego powstała „ck Szkoła Weterynarii we Lwowie”. Duszą przedsięwzięcia był protomedyk dr Alfred Biesiadecki. Przy układaniu programu wykorzystano doświadczenie szkół wileńskiej i warszawskiej z lat 1840–1873. Uprawnienia akademickie pod nazwą Akademii Weterynarii nadano jej w roku 1896, a w 1908 r. uzyskała prawo nadawania stopnia naukowego doktora medycyny weterynaryjnej. Rola uczelni polskiej nabiera szczególnego znaczenia w czasie politycznego nieistnienia państwowości.
Lwowska Akademia Medycyny Weterynaryjnej (nazwa nadana w 1922 r.) była centralą wychowawczą słowiańskich lekarzy weterynaryjnych. Od 1881 do 1921 wykształciła Polaków 1219, Rusinów 217, Ukraińców 8, Czechów 110, Morawian 3, Słowaków 2, Bułgarów 28, Serbów 10, Chorwatów 46, Dalmatyńczyka 1, Bośniaka 1, Słoweńców 5, Jugosłowian 17 i 1 Rosjanina.
W pięćdziesięciolecie (1886–1935) „Przeglądu Weterynaryjnego” Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie, prezentując wykaz bogatej bibliografii, zawierającej 1256! pozycji badań naukowych, profesor Stefan Gajewski pisze: […] bo te roczniki to skarbce szlachetnego kruszcu cenniejszego od złota, bo niewyczerpane, a przy tym nie martwe […] Wsłuchajmy się w tętno tego życia, co mówią nam zawarte w rocznikach prace, boć one przecież są sercem tętniącym rozgłośnie. […] Prace te to wyczyn zbożny, bo dźwigające naukę polską coraz wyżej, to wysiłek ducha, to owoc ciężkiego trudu i walki […] Czytamy życiorysy naszych mistrzów […] z tą miłością jaką darzyliśmy ongiś […] przed laty […] Ukochana Alma Mater nasza opowiada nam swe przeżycia dobre i złe, wesołe i smutne. Jej pamięć to pamięć nasza, jej radość i smutki to nasza niepodzielna własność. To historia bez braku jednej godziny. Ciągu jej nie przerwały ani wstrząsy dziejowe, ani pociski padające na naszą Alma Mater, ani szczęk walki pod Zadwórzem. Ona jak dzisiaj, żyła, patrzała, czuwała i czuła […] a teraz mówi.
Wspaniała kadra naukowa Akademii Weterynaryjnej we Lwowie sprawiła, że w rankingu światowym zajmowaliśmy jedno z czołowych miejsc w tej dyscyplinie.
Wśród wielu zasłużonych wymienić należy pionierów: profesorów Piotra Seifmana, Antoniego Barańskiego, Józefa Szpilmana, Henryka Kadyego, Pawła Kretowicza, Stanisława Królikowskiego, Kazimierza Panka, Stanisława Legeżyńskiego, Włodzimierza Kulczyckiego… W miarę rozwoju uczelni kadra naukowo-dydaktyczna wzbogacała się (do 1939 r.) o wybitnych nauczycieli, jak: Wacław Moraczewski, Stanisław Runge, Kazimierz Szczudłowski, Alfred Trawiński, Zygmunt Markowski, Stefan Grzycki, Wincenty Skowroński, Bronisław Janowski, Tadeusz Olbrycht, Andrzej Klisiecki, ­Antoni Bant, Aleksander Zakrzewski, Stanisław Mglej, Stanisław Niemczycki, Jerzy Alexandrowicz, Stefan Gajewski, Gustaw Poluszyński, dr Z. Sembratowa i in.
Większość żyjącej wówczas kadry profesorskiej przetrwała wojnę prowadząc zajęcia dydaktyczne i badania naukowe w czasie okupacji sowieckiej i niemieckiej. Po zakończeniu wojny wyjechali jako ekspatrianci.

Wydział Medycyny Weterynaryjnej przy Uniwersytecie Wrocławskim wyrósł z korzeni Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie. Również inne uczelnie krajowe zasilili lwowscy profesorowie: w Lublinie prof. A. Trawiński i T. Żuliński, w Warszawie prof. Herman i Mikulaszek, w Krakowie po uzyskaniu docentury Zygmunt Ewy i Władysław Bielański. Pozostali we Lwowie prof. W. Moraczewski, W. Skowroński i S. Grzycki.
Lwowska kadra asystentów i adiunktów (Eliasiewicz, Senze, Garncarz, Szwabowicz, Skurski, Wandokanty, Barnecki, Szczudłowska, Lachowicz, Lorenc, Ogielski, Myczkowski, Sobiech, Załucki, Jara, Łobarzewska, Janowski i in.) dzielnie uczestniczyła w organizacji Wydziału. Wielu po uzyskaniu docentury obejmowało kierownictwo katedr.
Absolwenci AMW we Lwowie składający końcowe egzaminy dyplomowe jako asystenci etatowi uczestniczyli w organizacji katedr i prowadzili zajęcia dydaktyczne ze studentami: Furgałówna, Bąk, Janiak, Koprowski, Kuprowski, Potaszyńska, Lipanowicz, Martynowicz, Stechlik, Stechlikowa, Węgrzynowicz, Zarzycki i in. (to niepełna lista, pisana z pamięci).

*    Aleksander Perenc, „Przegląd Weterynaryjny”, 1936
**    Jarosław Sobolewski, „Weterynaryjne Zeszyty Historyczne”
***    Konrad Millak, Słownik Polskich lekarzy weterynaryjnych 1394–1918
****    Piotr Wyrost, Setna rocznica utworzenia we Lwowie polskiej uczelni weterynaryjnej (1881– –1981)    
Redakcja CL składa Panu Profesorowi bardzo serdeczne podziękowanie, a zarazem słowa podziwu za tak doskonałą pamięć! Życzymy rychłego powrotu do pełnego zdrowia i dalszych wspomnień, mających wszak znaczenie dokumentów historii Lwowskiej Weterynarii. Czekamy więc na kolejne!