Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

BITKÓW / JARYCZÓW NOWY / JARYCZÓW STARY / MOŁOTKÓW / PNIÓW / SOŁOTWINA / TATARÓW

BITKÓW
Wieś w pow. nadwórniańskim, wojew. stanisławowskim, leżąca nad potokiem Bitkowczyk, dopływem Bystrzycy Nadwórniańskiej, położona w odległości 20 km na płd. od Bohorodczan i 7 km na zach. od Nadwórnej. Wchodziła w skład parafii rzym.kat w Sołotwinie. Parafia gr.kat. znajdowała się na miejscu.
W 2. połowie XIX w. właścicielem było wiedeńskie Towarzystwo Handlowe do produkcji leśnej.

JARYCZÓW NOWY
Miasteczko w pow. i wojew. lwowskim, położone o 24 km na płn.wsch. od Lwowa, nad Jaryczówką, na wys. 252 m npm. po stronie płn., 232 m po stronie płd. Przez jego obszar przechodzi kanał jaryczowski. Parafie obu wyznań w miejscu.
Historia. Przed 1397 r. ks. Władysław Opolczyk nadał wieś J. Jaśkowi Mazowicie. W 1431 r. właścicielem majątku był syn Jaśka, Paszczka, który dokonał formalnej fundacji parafii rzym.kat. pw. Wszystkich Świętych, istniejącej już przed 1426 r. Jako następnych dziedziców dokumenty wymieniają Mikołaja z Kniahynicz i jego syna Stanisława Jaryczowskiego (1469 r.). W połowie XVI w. Jaryczów należał do Stanisława i Franciszka z Chodorostawu Żórawińskich. Uzyskali oni dlań od Zygmunta Augusta w 1563 r. nadanie miejskiego prawa magdeburskiego. W tym samym przywileju król uwolnił mieszkańców na lat 12 od większości podatków i ustanowił dwa jarmarki roczne (na św. Trójcę i WW Świętych) oraz targi tygodniowe w niedziele i czwartki. W 1615 r. właścicielem Jaryczowa był Adam Żółkiewski, starosta rohatyński, a od 1618 r. Stanisław Żółkiewski. Wystarał się on od króla o odnowienie przywileju na jarmarki i zamianę pierwszego z nich na Boże Ciało. Targi od tego czasu miały odbywać się tylko w czwartki.
W 1695 r. miasto zostało spustoszone przez Tatarów. Od Żółkiewskich przeszło na Sobieskich, a następnie na Radziwiłłów, którzy w 1770 r. sprzedali je Stanisławowi Bernardowi Gozdzkiemu vel Goyskiemu h. Doliwa, wojewodzie podlaskiemu. Po nim w 1781 r. majątek odziedziczyła jego córka, zamężna za ks. Januszem Sanguszką, a od 1782 r. za ks. Karolem de Nassau-Siegen, grandem hiszpańskim, marszałkiem polnym wojsk francuskich. Bezdzietna ks. Nassau zapisała Jaryczów swojej wychowance Katarzynie Jekonom Io Butiakin, IIo Cetnerowej, żonie Aleksandra Cetnera. Od jego spadkobierców zakupił majątek Walerian Krzeczunowicz (zm.1866), wzbogacony na handlu bydłem. W rodzinie Krzeczunowiczów Jaryczów pozostał do II wojny światowej. Ostatnim dziedzicem był wnuk Waleriana, noszący jego imię.
W początkach XIX w. w miasteczku działały warsztaty tkackie, wyrabiające różnego rodzaju sukna. W 2. połowie XIX w. czynny był browar, a mieszkańcy trudnili się uprawą chmielu.
Zabytki. Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych. Prezbiterium murowane, zamknięte trójbocznie, z w. XVII; korpus pierwotnie drewniany, po kolejnym pożarze z 1872 r. odbudowany jako trójnawowy, murowany z cegły, na kamiennym cokole. Od frontu wieża z kruchtą w przyziemiu. Zamknięty ok. 1947 r., użytkowany jako skład materiałów wojskowo-sanitarnych, później zamieniony na magazyn kołchozowy. Zwrócony wiernym w 1990 r. W trakcie remontu przeprowadzonego przez 1998 r. zrekonstruowano zniszczone sklepienie drewniane, otynkowano wnętrza i elewacje. Na ścianach korpusu znajdują się fragmenty malowideł ściennych z pocz. XIX w. Zachował się również drewniany ołtarz główny z połowy XVIII w., przerobiony w XIX w. i po 1990 r., oraz ołtarz boczny w nawie płd., neobarokowy z XIX w. Część paramentów i naczyń liturgicznych, przewieziona na stronę polską w 1947 r., zaginęła, część znajduje się w parafii Machnówka.

JARYCZÓW STARY
Wieś w pow. i wojew. lwowskim, leżąca 21 km na płn.wsch. od Lwowa, w bezpośrednim sąsiedztwie miasteczka Jaryczów Nowy, na nizinnym, bagnistym terenie. Przez środek wsi przepływa Jaryczówka, której wylewy zamieniły okoliczne grunty w moczary, dla osuszenia których został przekopany kanał jaryczowski. Parafie obu wyznań znajdują się w Jaryczowie.

MOŁOTKÓW
Wieś w pow. nadwórniańskim, wojew. stanisławowskim, położona 12,5 km na płn.zach. od Nadwórnej, u źródeł dwóch potoków, nazywanych jednakowo – Łukawiec Mały i Wielki. Przecinają one teren wsi i jeden (Mały) wpada do Bystrzycy Nadwórniańskiej, drugi (Wielki) do Bystrzycy Sołotwińskiej. Siedziba parafii rzym.kat. znajdowała się w Sołotwinie, gr.kat. na miejscu.
W XVIII w. były tu warzelnie soli, zamknięte w 1821 r. W latach 80. XIX w. właścicielem był Włodzimierz Wilczyński.
Mołotków odegrał rolę w I wojnie światowej, gdy legioniści z II Brygady po wybudowaniu tzw. drogi legionów (przez przełęcz Pantyrską) przystąpili 23 X 1914 do ofensywy przeciw wojskom rosyjskim, zdobywając szereg miejscowości (aż do Nadwórnej), ale po krwawej bitwie 29 X pod Mołotkowem i wielkich stratach musieli się wycofać do Rafajłowej. Na miejscu bitwy zbudowano pomnik istniejący do dziś.

PNIÓW
Wieś w pow. nadwórniańskim, wojew. stanisławowskim, położona między rzeką Bystrzycą Nadwórniańską a potokiem Strymba, w odległości 3 km na płd.wsch. od Nadwórnej. Należała do parafii rzym.kat. w Nadwórnej, parafia gr.kat. była na miejscu.
W płn. części wsi znajdował się zamek obronny, wzniesiony w XVI w. przez rodzinę Kuropatwów. Cieszył się w tym czasie sławą najsilniejszej twierdzy na Pokuciu. W 1621 r. został jednak zdobyty i zniszczony przez Turków. Odbudowany i wzmocniony oparł się następnie atakom Tatarów w 1648 r. i Turków w 1676. W 1745 r. wieś wraz z zamkiem przeszła w ręce Cetnerów. Do 1781 r. czynna była tam warzelnia soli. W 1800 r. Pniów nabyli Telefusowie. Od tego czasu zamek stał niezamieszkany, popadając w ruinę i ulegając rozbiórce. Do naszych czasów dotrwały niewielkie fragmenty murów obronnych, 2 baszty, brama wjazdowa i część budynku mieszkalnego.
W 2. połowie XIX w. Pniów jako wieś wchodząca w skład dóbr Nadwórna był własnością Zakładu Kredytowego Ziemskiego w Wiedniu.
    
SOŁOTWINA
Miasteczko w pow. nadwórniańskim, wojew. stanisławowskim, położone w odległości 20 km na zach. od Nadwórnej i 15 km na płd. od Bohorodczan. Parafie rzym.kat i gr.kat. w miejscu. W czasach I Rzeczypospolitej Sołotwina wchodziła w skład dóbr królewskich i była siedzibą starostwa zagrodowego. W nieznanym bliżej okresie czasu, zapewne w XVII w., miejscowość otrzymała nazwę Krasnopol, ale nazwa ta się nie utrzymała. Parafia rzym.kat. erygowana przed 1666 r. Około 1731 r. starostwo sołotwińskie wydzierżawił Piotr Benoe, kasztelan warszawski. W 1740 r. ufundował on drewniany kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia NP Marii. W 1748 r. Benoe odstąpił od dzierżawy na rzecz swego zięcia Rafała Ludwika Skarbka, chorążego kołomyjskiego. W 1771 r. starostwo było jeszcze w posiadaniu Skarbka. Przez rząd austriacki przejęte zostało w 1779 r. W 1812 r. część majątku władze sprzedały Franciszkowi Kwiatkowskiemu, a w 1868 r. pozostałą część nabyła spółka naftowa. W okolicy znajdowały się bowiem pokłady nafty.

TATARÓW
Do końca XIX w. przysiółek wsi Mikuliczyn (patrz CL 3/02) w pow. nadwórniańskim, wojew. stanisławowskim. Położony nad Prutem, w odległości 82 km. od Stanisławowa i 7 km przed Worochtą, na wys. 681 m npm. Na początku XIX w. zaczął się przeobrażać w znane letnisko z eleganckimi pensjonatami i sanatoriami, jakim był w okresie międzywojennym. Stacja na linii kolejowej Lwów–Worochta.
Historyczną atrakcją miejscowości był XIX-wieczny dworek myśliwski ks. Lichtenstein.
Teksty opracowała Maria Taszycka