Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017

Adam Redzik, LWOWSKA SZKOŁA DYPLOMATYCZNA (1930–1939)

Trochę historii
W Polsce tradycje nauki umiejętności dyplomatycznych sięgają czasów I Rzeczypospolitej. Wtedy to ukazał się pierwszy podręcznik dla przyszłych dyplomatów, napisany przez doświadczonego dyplomatę Tadeusza Morskiego (1792 r.)
Rozbiory uniemożliwiły dalszy rozwój tej umiejętności, ale w XIX w. działało wielu wybitnych dyplomatów Polaków, służących zarówno sprawie polskiej, jak i krajom, w których żyli. W chwili odrodzenia państwa polskiego zasilili oni polską dyplomację, między innymi ze służby austriackiej – dr Karol Bertoni, rosyjskiej – dr Zygmunt Smogorzewski.
Nie można było jednak ograniczać się do grupy wykształconej w szkołach zagranicznych, dlatego też Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaczęło myśleć o powołaniu placówki, która przygotowywałaby przyszłą polską kadrę dyplomatyczną. Ważną rolę miała odegrać Warszawa, gdzie istniała już Szkoła Nauk Politycznych. Stolicę uprzedził jednak Lwów, a konkretnie Wydział Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza, gdzie w 1930 roku utworzono Studium Dyplomatyczne, które współpracowało z MSZ. W ciągu kilku lat pozycja Studium stała się na tyle mocna, że nawet w oficjalnej korespondencji, a także w „Roczniku Politycznym i Gospodarczym” pojawiała się nazwa „Wydział Dyplomatyczny”.
Plany powołania sekcji politycznej na Wydziale Prawa UJK notuje się na forum Senatu Uniwersytetu Lwowskiego od początku XX w. W 1902 r. powstała we Lwowie Szkoła Nauk Politycznych, będąca pierwszą tego typu placówką na polskich uniwersytetach, jednak wkrótce przerwała ona swą działalność. W 1919 r. z inicjatywą utworzenia studium nauk politycznych na Wydziale Prawa UJK wystąpił prof. Stanisław Grabski. Wprawdzie pomysł został zaakceptowany przez Radę Wydziału, ale nie doczekał się realizacji. Dopiero pod koniec lat dwudziestych w prace nad zorganizowaniem nowych studiów na Wydziale Prawa UJK zaangażowało się większe grono profesorów, a szczególnie młody prof. Ludwik Ehrlich, znany i ceniony w kraju i za granicą, wykształcony na Wydziale Prawa UJK, a także w Wiedniu, Oxfordzie i Berkeley, który ponadto miał kilkuletnie doświadczenie dyplomatyczne i dążył do powołania we Lwowie ośrodka kształcącego dyplomatów.
Na początku 1930 roku powołana przez Radę Wydziału Prawa specjalna komisja przedłożyła projekt utworzenia na Wydziale Prawa UJK trzech studiów specjalistycznych, w tym Studium Dyplomatycznego. Utworzenie Studium przypieczętowało zarządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 28 kwietnia 1930 r. Uroczyste otwarcie miało miejsce 18 października 1930 r. w Collegium Maximum UJK. W inauguracji uczestniczyli przedstawiciel władz państwowych, samorządowych, konsulowie obcych państw, profesorowie i studenci. Wykład „Nowe drogi prawa narodów” wygłosił prof. Ehrlich, który kierował Studium Dyplomatycznym.
Nowymi studiami interesowało się Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Były to jedyne w Polsce studia nadające tytuł magistra nauk dyplomatycznych. W ich programie dbano o łączenie teorii z praktyką. Studenci odbywali praktyki w polskich placówkach za granicą oraz w agendach rządowych. Część zajęć prowadzili dojeżdżający z Warszawy wyżsi urzędnicy MSZ.
Program Studium, opracowany przez prof. Ehrlicha, obejmował wykłady z wielu dziedzin. Wykładowcami byli profesorowie
i docenci UJK, Politechniki Lwowskiej, Wyższej Szkoły Handlu Zagranicznego, wybitni dyplomaci oraz specjaliści ze świata polityki i gospodarki. W związku z tym, że celem Studium Dyplomatycznego było przygotowanie do pracy w dyplomacji, wprowadzono bogaty i zróżnicowany program nauki języków obcych, nie tylko europejskich, ale także tureckiego i perskiego.
Ostatnia przed wojną uroczystość rozdania dyplomów ukończenia Studium Dyplomatycznego UJK odbyła się 30 czerwca 1939 roku. 15 stycznia 1940 r. Wydział Prawa UJK (Iwana Franki) rozpoczął nauczanie wg wzorów radzieckich, a prof. Ehrlich został zwolniony z pracy.
W latach 1941–1944 zajęcia Studium Dyplomatycznego odbywały się w ramach tajnego Wydziału Prawa UJK.

Kadra nauczająca
Z Wydziału Prawa UJK wykładali na Studium Dyplomatycznym profesorowie: Ludwik Ehrlich, Edward Dubanowicz, Stanisław Starzyński i Maurycy Allerhand, oraz docenci: Stanisław Hubert, Zenon Wachlowski, Kazimierz Grzybowski; z Wydziału Humanistycznego UJK: historycy Czesław Nanke i Adam Szelągowski; z Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego – geograf August Zierhoffer, a z Warszawy dojeżdżał organizator polskiego MSZ dr Karol Bertoni, pracownicy MSZ: dr Hipolit Gliwic, dr Władysław Namysłowski, dr Apoloniusz Zarychta, dr Jan Dryling, dr Jan Rozwadowski i inni.
Największe zasługi w rozwoju Studium Dyplomatycznego mają Erhlich, Bertoni, Gliwic, Wachlowski i Grzybowiski.
 
Znaczenie Studium Dyplomatycznego na forum polskim i międzynarodowym
Od chwili powołania Studium prof. Ehrlich przy każdej sposobności propagował prowadzoną przez nie działalność. W dniach 12–14 czerwca 1930 roku odbyła się w Paryżu trzecia międzynarodowa konferencja „instytucji zajmujących się badaniem zagadnień międzynarodowych”, na której prof. Ehrlich poinformował o utworzeniu Studium we Lwowie. W rezolucji końcowej konferencji z największym zainteresowaniem przyjęto do wiadomości program Studium Dyplomatycznego na UJK i zaznaczono, że podobne instytucje powinny pojawiać się na uniwersytetach w innych krajach. Na III Zjeździe Prawników Czesko-Słowackich w Bratysławie w dniach 11–14 października 1930 r. informacje o Studium Dyplomatycznym na UJK wywołały duże zainteresowanie.
Studium Dyplomatyczne UJK było w okresie II Rzeczypospolitej pierwszym i jedynym eksperymentem w dziedzinie szkolnictwa wyższego ukierunkowanego na problematykę stosunków międzynarodowych oraz praktyki dyplomatycznej i konsularnej. A wpływ Studium na polską dyplomację i politykę w okresie II Rzeczypospolitej, w czasie wojny i w czasach powojennych jest nie do przecenienia.
Wychowankowie lwowskiej ­szkoły dyplomatycznej
W ciągu 10 lat istnienia Studium Dyplomatycznego UJK we Lwowie ukończyło je kilkaset osób. Zapewne wielu z nich związało się później z dyplomacją, lecz ich liczba – w związku z wybuchem wojny i stratami w archiwach – trudna jest do ustalenia.
Najbardziej znanym absolwentem lwowskiego studium był późniejszy wybitny znawca prawa publicznego międzynarodowego profesor UJ Stanisław Nahlik.
Innym wychowankiem był Józef Giebułtowicz – publicysta i tłumacz literatury skandynawskiej, przed II wojną asystent w Katedrze Prawa Narodów prof. Ehrlicha.
Studium ukończyli też powojenny działacz emigracyjny Aleksander Czesław Mełeń i Kazimierz Witold Hoffman, którego powojenne losy nie są znane.
Wychowankami Studium Dyplomatycznego byli również: Zbigniew Rzepka, po wojnie prawa ręka Hilarego Minca, i Eugeniusza Szyra, w Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, twórca ustawodawstwa nacjonalizacyjnego. Stanisław Serwacki, również absolwent Studium, po wojnie był na Uniwersytecie Wrocławskim, zwolniony dość szybko za poglądy polityczne, Witold Turek, znany polski bibliograf i historyk Polonii kanadyjskiej, a także znany pisarz Mirosław Żuławski.
Twórca Studium Dyplomatycznego UJK profesor Ludwik Ehrlich po wojnie współpracował  ze Stałym Trybunałem Rozjemczym w Hadze i Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. W 1945 r. został profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierownikiem Katedry Prawa Międzynarodowego; napisał pierwszy podręcznik prawa międzynarodowego publicznego.


* Opracowano na postawie artykułu Adama Redzika „Lwowska Szkła Dyplomatyczna” w „Polskim Przeglądzie Dyplomatycznym” nr 5/2006.