Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Tomasz J. Kotliński, STOWARZYSZENIA KATOLICKIE LWOWSKICH UCZELNI

Najstarszą katolicką organizacją akademicką Lwowa była Sodalicja Mariańska Akademików. Stowarzyszenie to, założone we Lwowie z inicjatywy ks. Stefana Bratkowskiego w roku 1889, było jednocześnie pierwszą z założonych na ziemiach polskich sodalicji akademickich. Działalność lwowskiej Sodalicji w okresie zaborów nie jest bliżej znana, można jednak przyjąć, że była ona przez długi czas jedyną katolicką organizacją funkcjonująca w lwowskim środowisku akademickim. Nie ma wątpliwości także co do tego, że kilku spośród członków Sodalicji Mariańskiej poległo w walkach niepodległościowych roku 1918 i następnych. W związku z genezą i tradycjami wszystkich sodalicji, także lwowską opiekowali się księża jezuici. W połowie lat trzydziestych moderatorem akademickiego stowarzyszenia był jezuita o. Stanisław Mirek, zaś kuratorem uniwersyteckim ks. prof. Stanisław Szurek. Obok Sodalicji Akademików UJK, najprawdopodobniej już po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, powstała odrębna Sodalicja Mariańska Studentów Politechniki Lwowskiej.
Wewnętrzna działalność Sodalicji prowadzona była w kołach, z których jako ostatnie powstało koło medyków. W ramach kół studenci organizowali przede wszystkim odczyty i referaty, na które często zapraszano znane osobistości Lwowa. Na uwagę zasługuje także zaangażowanie się Sodalicji wspólnie z innymi akademickimi stowarzyszeniami w walkę z pornografią. Sodalicja prowadziła również akcję propagandową przeciwko antyklerykalnemu stowarzyszeniu akademickiemu pod nazwą „Legion Młodych”. Od połowy lat trzydziestych Sodalicja zaangażowała się niezwykle intensywnie w działalność apostolską, która dzięki poświęceniu lwowskich studentów prowadzona była niemal na całym obszarze Małopolski Wschodniej. Polegała ona głównie na organizowaniu różnego rodzaju kursów, wygłaszaniu odczytów i referatów. Sodalicja współpracowała także z licznymi organizacjami. Dla przykładu w lwowskim Zjednoczeniu Chrześcijańskich Związków Robotniczych studenci prowadzili stały cykl referatów na tematy kulturalne i oświatowe.
Obok studentów własną sodalicję posiadały także studentki lwowskiego Uniwersytetu. Stowarzyszenie to, noszące nazwą Sodalicji Mariańskiej Studentek UJK, założone zostało najprawdopodobniej na początku lat dwudziestych, w latach trzydziestych kuratorem organizacji był ks. prof. Adam Gerstmann. W tym też okresie siedziba Sodalicji mieściła się we Lwowie przy ulicy św. Jacka 16. Działalność lwowskich studentek skupiona była w pięciu sekcjach: eucharystycznej, samokształcenia, społecznej, bibliotecznej
i chóru. Każda sekcja prowadziła inny rodzaj działalności. Dla przykładu w ramach sekcji samokształcenia studentki pogłębiały wiedzę z zakresu Biblii, sekcja społeczna prowadziła zaś akcję katechizacji dzieci z ubogich lwowskich rodzin, sprawowała opiekę nad małoletnimi przestępcami oraz pomagała w przygotowaniu uroczystości i wydarzeń kościelnych. Poza działaniami statutowymi Sodalicja Akademiczek prowadziła także działalność apostolską, która przybierała bardzo różne formy. Jedną z nich było
m. in. zaangażowanie się Sodalicji w modną wówczas we Lwowie akcję organizacji i obsługi tzw. biblioteczek latających dla panien sklepowych. Studentki były również organizatorkami lwowskiego chóru gregoriańskiego. Obok działalności stowarzyszeniowej studentki skupione w Sodalicji rozwijały także w ramach spotkań towarzyskich własne zainteresowania zawodowe. Warto także wspomnieć, że studentki skupione w Sodalicji blisko związane były w okresie istnienia stowarzyszenia z lwowskimi urszulankami. W kościele sióstr nie tylko prowadzone były dla studentek rekolekcje akademickie, ale także częstym gościem organizowanych przez Sodalicje tzw. towarzyskich spotkań „przy herbatce” była przedwojenna przełożona lwowskiego klasztoru urszulanek s. Elżbieta Łubieńska.

Kolejną po Sodalicjach organizacją studencką był Akademicki Związek Katolicki UJK z siedzibą przy ul. Marszałkowskiej 1. W roku 1935 odrębna organizacja pod tą samą nazwą założona została na Politechnice Lwowskiej. Związki te były największymi z omawianych organizacji, które w odróżnieniu od poprzednich skupiały poza akademikami z lwowskiego Uniwersytetu i Politechniki także studentów z Akademii Medycyny Weterynaryjnej oraz Wyższej Szkoły Handlu Zagranicznego. Podobnie jak w przypadku Sodalicji główna praca Związku polegała na organizowaniu wewnętrznych spotkań, które często uzupełniano referatami i odczytami. Związek był również organizatorem mszy akademickich, odprawianych w każdą niedzielę w kościele św. Mikołaja. Jedną ze znaczących akcji podejmowanych przez Związek było organizowanie kaplic oraz bibliotek religijnych w domach akademickich. Pierwsza tego rodzaju kaplica, dzięki staraniom Związku, została wybudowana we Lwowie w 1934 roku przy tzw. II Domu Technika. W uroczystościach poświęcenia kaplicy poza młodzieżą katolicką miasta wziął także udział metropolita lwowski abp Bolesław Twardowski, rektor Uniwersytetu oraz licznie przybyli lwowiacy. W rok później Związek utworzył kolejną kaplicę, tym razem w żeńskim domu studenckim przy ulicy Torosiewicza. Jednym z ważnych działań podejmowanych przez Związek było organizowanie i propagowanie wśród lwowskich studentów rekolekcji akademickich i konferencyjnych. Akademicki Związek Katolicki współorganizował także spotkania okolicznościowe dla upamiętnienia ważnych wydarzeń historycznych, a jego przedstawiciele brali aktywny udział w obchodach wszystkich ważnych świąt państwowych i miejskich.

Znaczącą katolicką organizacją lwowskich uczelni było również działające przy uniwersytecie Stowarzyszenie Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie”. W latach trzydziestych organizacja ta miała swoją siedzibę przy ulicy Piekarskiej, zaś jej kuratorem był prof. Leon Halban. Działalność stowarzyszenia prowadzona była w sekcjach, które dzieliły się na ogólne i zawodowe. Do podstawowych sekcji ogólnych należała sekcja ideowa, pracy społecznej oraz teologiczno-filozoficzna, natomiast sekcjami zawodowymi były sekcje medyczna, prawnicza i techniczna. Z kolei studentki zrzeszone w „Odrodzeniu” prowadziły działalność w kole koleżanek. Wewnętrzne prace „Odrodzenia” polegały m.in. na prowadzeniu zebrań dyskusyjnych, które miały bądź charakter ogólny, bądź odbywały się w poszczególnych sekcjach. „Odrodzenie” związane było blisko z lwowskimi dominikaninami, w których kościele odprawiano dla członków stowarzyszenia specjalne msze święte w każdą niedzielę.

Obok wyżej przedstawionych stowarzyszeń w latach trzydziestych działały także we Lwowie: Stowarzyszenie Ukraińskich Studentów Katolików „Odnowa”, Polska Akademicka Korporacja Chrześcijańska „Constantia Leopoliensis”, Akademickie Koło Misyjne oraz Akademicka Liga Katolicka. Trzy pierwsze organizacje funkcjonowały przy Uniwersytecie lwowskim, jednakże ich cele i zakres działania, podobnie jak pozostałych, nie jest bliżej znany. Wiadomo jednak bez wątpienia, że jedną z form działalności Akademickiego Koła Misyjnego było organizowanie spotkań, podczas których wygłaszano referaty na temat historii i współczesności misji katolickich. Wydaje się również, że akademicki charakter miał Związek Rekolekcyjny prowadzony przez oo. dominikanów. Związek ten blisko współpracował z lwowskim „Odrodzeniem”, zaś w zakresie własnych działań organizował m.in. zebrania sekcji liturgicznych oraz zamknięte rekolekcje dla studentów w dominikańskim klasztorze w Podkarmieniu.
Nie bez znaczenia dla rozwoju i zakresu prowadzonych działań przez wszystkie stowarzyszenia katolickie lwowskich uczelni była osoba duszpasterza akademickiego Lwowa, którym w latach trzydziestych był ks. prof. Aleksy Klawek. Ksiądz Klawek był nie tylko duszpasterzem akademickim i opiekunem akademickiego kościoła pod wezwaniem św. Mikołaja, ale także kuratorem i organizatorem większości działań podejmowanych przez Akademicki Związek Katolicki. Cechą wyróżniającą katolickie środowisko lwowskich akademików był także fakt redagowania przez studentów własnych czasopism. „Odrodzenie” wydawało niezwykle ciekawy biuletyn o oryginalnym tytule „Dyszel w Głowie”. Natomiast Akademicki Związek Katolicki wydawał, niestety nienotowane w katalogach BN czasopismo „Żywy Dziennik”. Czasopisma te z uwagi na wydarzenia historyczne, poza wspomnieniami osób, które przed wybuchem wojny uczestniczyły w pracach lwowskich akademickich stowarzyszeń katolickich, stanowią współcześnie jedyne materialne świadectwo działalności tych organizacji.

Wykorzystano wybrane numery „Młodzieży Katolickiej” z lat 1933–1938, „Dyszla w Głowie” z lat 1933–1937, „Biuletynu Związku Sodalicji Akademików w Polsce” z r. 1927. „Biuletynu Związku Sodalicji Mariańskich Akademiczek w Polsce” z r. 1931.

TOMASZ KOTLIŃSKI, ur. 1977 w Jarosławiu. Ukończył studia prawnicze, członek Izby Adwokackiej w Rzeszowie. St. wykładowca Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Jarosławiu.