Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

KULTURA, NAUKA

Spotkanie po Latach
Pod takim tytułem urządził krakowski Dom Jana Matejki (oddział Muzeum Narodowego w Krakowie) trwającą od września do listopada 1995 r. ekspozycję dzieł Mistrza Jana, wypożyczonych z obecnej Lwowskiej Galerii Obrazów. Za zgodą pani kustosz Małgorzaty Buyko, zarazem współautorki (wraz z p. Martą Kłak-Ambrożkiewicz) bardzo ciekawego i ładnie opracowanego katalogu-informatora, przedrukowujemy w skrócie jego treść, uważając że dla Czytelników naszego pisma, którzy nie mieli możności ekspozycji obejrzeć, będzie on pouczający.
Lwów to drugie po Krakowie miasto, z którym Jan Matejko był związany zarówno emocjonalnie, jak i zawodowo. To właśnie Lwów był miastem, które pierwsze złożyło publiczne uznanie mistrzowi, mianując go w roku 1869, pod wrażeniem wystawionej Unii Lubelskiej, swoim obywatelem honorowym. Jan Matejko ufundował wtedy stypendium w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych dla jednego Rusina i jednego Polaka.
Ossolineum otrzymało od artysty jeden z trzech własnoręcznie przez niego kolorowanych albumów Ubiory w Polsce, a Sejm Galicyjski wzbogacił się o obraz Konstytucja 3 Maja. Wreszcie w wyniku pamiętnego sporu o Szpital Duchaków, Matejko zamierzał sprzedać do Lwowa swoją kolekcję, czyli znaczną część tego, co stanowi obecnie zbiory Domu Jana Matejki.
W pracach artysty można znaleźć również zabytki Lwowa i jego okolic: katedrę ormiańską we Lwowie, zamek w Podhorcach, krajobrazy Żółkwi czy Oleska. Na przełomie 1883/84 r. wykonał dla Politechniki Lwowskiej rysunkowe projekty malowideł przedstawiających Dzieje Cywilizacji Ludzkości. Ostatnie nie dokończone płótno Matejki Śluby Jana Kazimierza zostało zakupione przez Lwów na Wystawie Krajowej w 1894 r. Miasto uczciło pośmiertnie artystę w czasie wystawy krajowej*, otwierając odrębny pawilon dla pokazania jego prac ze zbiorów prywatnych i publicznych (...)
Spotkanie po latach to prezentacja sześciu obrazów oraz trzydziestu dwóch akwarel i rysunków z Lwowskiej Galerii Obrazów. Tylko niektóre z nich były eksponowane na wystawie jubileuszowej Matejce w hołdzie (1993 r. – Gmach Główny MNK). Wiele z nich możemy oglądać w Krakowie po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat.
Jan Matejko: Portret dzieci artysty, Lwowska Galeria Obrazów, reprod. wg „Lwowska Galeria Obrazów”, Warszawa 1990
Spotkanie po latach rozpoczynamy w sali biograficznej na I piętrze, gdzie studium Głowa dziada z Bramy Floriańskiej (Lwowska Galeria Obrazów), według Gorzkowskiego najwcześniejsza malarska praca piętnastoletniego Matejki z żywego modela, spotyka się z Martwą naturą, również pracą ucznia Szkoły Sztuk Pięknych.
Duże zainteresowanie wywołuje ołówkowy Autoportret Matejki z 1873 roku, z okresu, gdy artysta został mianowany dyrektorem Szkoły Sztuk Pięknych. Obok niego pochodzący ze zbiorów MNK Portret Jana Matejki autorstwa przyjaciela malarza, Izydora Jabłońskiego.
W sali polichromii na II piętrze spotykamy się z rysunkowymi projektami do malowideł auli Politechniki Lwowskiej – wczesnymi (Lwowska Galeria Obrazów) i ostatecznymi (zbiory Domu Jana Matejki), a także z projektami do polichromii kościoła Mariackiego.
W sali malarstwa na II piętrze eksponowany jest pejzaż Widok Bebeku pod Konstantynopolem (Lwowska Galeria Obrazów), powstały podczas pobytu artysty w 1872 r. w Konstantynopolu, gdzie malarz przebywał na zaproszenie kuzyna Henryka Gropplera. Jest to obraz mający w malarstwie Matejki charakter unikalny. Pejzaż przybrzeżny Konstantynopola możemy porównać z panoramą fotograficzną Bosforu (fotografia z 1872 r., ze zbiorów Domu Jana Matejki). Obok obejrzymy portret Henryka Anastazego Gropplera (zbiory Domu Jana Matejki).
W sali malarstwa odnajdujemy również jeden ze sławniejszych obrazów Portret Teofili z Gorayskich Makomaskiej.
Szkice o treści legendarno-historycznej Stopka królowej Jadwigi (1857) i Jan Żiżka z Trocnowa (1884) przenoszą nas w inny czas. Do ulubionych tematów Jana Matejki należał wątek miłości Zygmunta Augusta i Barbary Radziwiłłówny. Ilustracją tej historii są szkice rysunkowe do różnych obrazów historycznych, prezentowane obok szkicu olejnego do obrazu Zygmunt August i Barbara (Dom Jana Matejki).
Tematem, który interesował Matejkę od najmłodszych lat był również Hołd pruski. Dlatego interesujące wydaje się zestawienie jednej z pierwszych wizji tego wydarzenia (Lwowska Galeria Obrazów) z rysunkami ze zbiorów Domu Jana Matejki (sala ubiorów III piętro) oraz strojami użytymi przez artystę przy malowaniu obrazu.
Nasze Spotkanie po latach kończymy w pracowni (III piętro), gdzie znajdują się akwarele i rysunki z różnych okresów twórczości artysty.

Dzieła Jana Matejki we Lwowie
1894 – Krajowa Wystawa we Lwowie; po raz pierwszy w odrębnym pawilonie zostaje zorganizowana Wystawa Dzieł Jana Matejki dająca przegląd jego dorobku.
1907 – powstaje Galeria Narodowa m. Lwowa, pierwszym zawiązkiem tej galerii staje się obraz Śluby Jana Kazimierza. Do galerii trafia 20 dzieł Jana Matejki. Wśród nich prace z kolekcji Mariana Gorzkowskiego, sekretarza Matejki.
1915 – Zasób dzieł Matejki w zbiorach lwowskich zostaje powiększony o dary Bolesława Orzechowicza – 44 kartony przedstawiające królów i książąt polskich, tzw. Poczet.
1938 – Setną rocznicę urodzin Matejki uczcił Lwów dużą wystawą prac ze zbiorów publicznych i prywatnych – 27 obrazów olejnych, 9 akwarel i 122 rysunkowe szkice.
1940 – Do zbiorów Galerii Narodowej m. Lwowa trafiają dwa obrazy Matejki z kolekcji ks. Lubomirskich.
1963 – Do tradycji dużych pokazów dzieł matejkowskich nawiązała Lwowska Państwowa Galeria Obrazów organizując w 125. rocznicę urodzin artysty kolejną wystawę ze zbiorów własnych i Lwowskiej Biblioteki Akademii Nauk.

Małgorzata Buyko
Marta Kłak-Ambrożkiewicz
Kronika
• W nrze 3–4/95 (Wiadomości z tamtej strony) informowaliśmy o odbytych we Lwowie eliminacjach do konkursu recytatorskiego „Kresy’95”. Finał miał miejsce w Białymstoku, a Grand Prix – Nagrodę Wojewody Białostockiego otrzymała Marta Tajmer ze Lwowa. Wyróżnienia przyznano m.in. Marioli Wencak ze Lwowa i Włodzimierzowi Rakowi z Sambora. Gratulujemy laureatom i ich instruktorom, paniom Marii Iwanowej i Marii Razmus.

• Urząd Wojewódzki w Przemyślu ogłosił III Konkurs Literacki dla Polaków na Wschodzie. Jury pod przewodnictwem p. Ludmiły Mariańskiej, prezeski Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, przyznało I nagrodę Witoldowi Wróblewskiemu ze Lwowa za wspomnienia „Rozmowy z szatanem”. II nagrodę Irenie Partyce-Wasidłów ze Stanisławowa, a III Mieczysławie Piotrowskiej z Zaleszczyk.

• W poprzednim numerze CL podaliśmy informację o nagrodach „Przeglądu Wschodniego” dla prof. Jana Ostrowskiego i dra Jerzego Petrusa za wydawane tomy „Materiałów do dziejów sztuki sakralnej na Ziemiach Wschodnich Rzeczypospolitej”. Miło nam donieść, że przyznano również po raz pierwszy nagrodę specjalną, a otrzymał ją prof. Roman Aftanazy (zam. we Wrocławiu) za wielotomowe dzieło „Materiały do dziejów rezydencji”, dotyczące Ziem Wschodnich w najszerszym zakresie – od Inflant po Ukrainę kijowską. Jest to owoc dziesiątków lat żmudnej pracy Autora w warunkach nieporównywalnie trudniejszych niż obecne, bo prowadzonej w czasach, gdy o Ziemiach Wschodnich nie wolno było wspomnieć. Tomy w wydaniu typu skryptowego ukazywały się w latach 1987–1992 pod niewiele mówiącym tytułem i minimalnym nakładzie 500–1000 egzemplarzy. Obecnie otrzymujemy już drugą edycję, pięknie wydaną.
Poszczególne hasła przynoszą niezwykle ciekawe i czasem drobiazgowe informacje o zamkach, pałacach i dworach (istniejących, lecz przeważnie zdewastowanych, oraz nie istniejących), o ich budowie, rozwoju, upadku i unicestwieniu, o ich dawnych wnętrzach, umeblowaniu i wyposażeniu w dzieła sztuki, księgozbiory, archiwa i pamiątki, a wreszcie o ich kolejnych właścicielach. Każdy tom składa się z dwóch osobno oprawionych części: tekstowej i ilustracyjnej. Ta ostatnia stanowi osobną wartość, ponieważ ryciny i zdjęcia tych obiektów są już unikatami.

• W poprzednim numerze informowaliśmy również o serii artykułów prof. Jana Ostrowskiego, publikowanych (obecnie raz na 2 tygodnie) w tygodniku „Czas Krakowski”. Wypada dodać, że w tygodniku publikuje się jeszcze inną serię, poświęconą Ziemiom Wschodnim: rozmowy z księżmi tam pracującymi. Była już rozmowa z o. Wirgiliuszem Pustkowskim, bernardynem z Krakowa, który pracuje w Zbarażu („Tylko z garstką wiernych”, nr 7/96) oraz z ks. Janem Strojkiem z diec. przemyskiej, proboszczem w Wolicy („Jeśli wrócą ONI, zamkną kościoły”, nr 11/96). Warto zaznaczyć, że Wolica to pierwszy kościół, jaki napotykamy po przekroczeniu granicy w Medyce/Szeginiach, jadąc w kierunku Lwowa.

• W lutym–marcu czynna była w Austriackim Konsulacie Generalnym w Krakowie wystawa „Architektura galicyjska 1871–1914. Archiwum Zachariewiczów”. Wystawa pod nieco eufemistycznym tytułem prezentuje piękne dzieło wybitnych architektów lwowskich Zachariewiczów, ojca – profesora i budowniczego Politechniki Lwowskiej Juliana (1837–1898) oraz syna Alfreda (1871–1937), powstałe w okresie galicyjskim, należące wszak do polskiego dorobku architektury epoki historyzmu XIX w. oraz wczesnego modernizmu i neoklasycyzmu z początku XX wieku. Wystawa była wcześniej eksponowana w Warszawie, pt. „Julian Zachariewicz, Alfred Zachariewicz, architekci lwowscy”. Obaj twórcy studiowali we Lwowie i we Wiedniu.
Eksponaty (fotografie, plansze, dokumenty i pamiątki) pochodzą ze zbiorów potomków obu architektów, pp. Krystyny Jurasz-Dąmbskiej (zam. w Warszawie) i Przemysława Zachariewicza (zam. w Skawinie), oraz z archiwum we Lwowie. Autorem wystawy jest doskonały znawca architektury i sztuki polskiej tamtej epoki, a przy tym niezwykle sympatyczny p. dr Igor Żuk ze Lwowa (ur. 1956 r.), obecnie stypendysta Fundacji im. Śniadeckich.

• W galerii XX Zmartwychwstańców na Dębnikach w Krakowie była czynna w lutym–marcu wystawa Edwarda Kopaczewa. Jest to Rosjanin urodzony w latach 1950. i wykształcony we Lwowie – w tamtejszym Instytucie Sztuki i Dekoracji. Jednak korzenie sztuki tego zdolnego i wyczulonego artysty sięgają – jak pisze Jerzy Madeyski w (luksusowo wydanym) katalogu wystawy – głębiej. Czerpią soki żywotne ze szczególnej odmiany neoromantyzmu, jakim był neoromantyzm lwowski przełomu wieków, tego, którego najbardziej znanym przedstawicielem był Sichulski, zwany dla swego temperamentu „nieokiełznanym”.
Kopaczew od roku przebywa i tworzy w Krakowie, co wydaje się logiczną konsekwencją reprezentowanej przez tego artystę wrażliwości i przejęcie się szeroko rozumianą atmosferą spuścizny kulturowej, charakterystycznej dla obu wymienionych miast.

• Młody krakowski historyk dr Łukasz Walczy wygłosił na posiedzeniu naukowym Sekcji Historycznych Zespołów Osadniczych PAN w marcu b.r. referat pt.”Projekty powiększenia obszaru miasta Lwowa, podejmowane w latach 1607–1617 w celu poprawy jego obronności”.

• Już po raz drugi wystąpili w marcu br. w krakowskiej Jamie Michalikowej aktorzy warszawscy z programem „Ten drogi Lwów”.