Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Zenon Malik, KADECI II RZECZYPOSPOLITEJ

KADECI II RZECZYPOSPOLITEJ
Międzywojenne korpusy kadetów stanowiły kontynuację wspaniałych tradycji szkół rycerskich XVIII wieku, w tym powołanej do życia w 1765 r. przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Warszawie Szkoły, której pierwszym komendantem – z polecenia króla – był generał Ziem Podolskich książę Adam Czartoryski.
Szkoła ta wykształciła wspaniały poczet bohaterów narodowych, pośród których jaśnieją takie postacie, jak Tadeusz Kościuszko, Jakub Jasiński, Julian Ursyn Niemcewicz czy Karol Kniaziewicz, lub poległy w czasie Powstania Listopadowego gen. Józef Sowiński. Kontynuatorami tych tradycji były korpusy kadetów Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. Szczególny rozgłos i sławę przynieśli im tej miary ludzie, co gen. Ludwik Mierosławski – przywódca powstań narodowych i bojownik Wiosny Ludów w Europie, gen. Sztyrman czy Kruszewski. Kadetami byli też Kazimierz Pułaski, Jan Kozietulski, Józef Bem, Henryk Dąbrowski. Wszystkie pokolenia kadeckie wniosły daninę krwi w walkach o Ojczyznę i Wolność.
W toku walk o niepodległość w I wojnie światowej, już w oswobodzonym z austriackiego panowania Krakowie, utworzony został pierwszy w Polsce Odrodzonej – w październiku 1918 roku – Korpus Kadetów nr 1. Mieścił się w gmachu Szkoły Podchorążych na Łobzowie, i tutaj odbył się w 1919 r. pierwszy egzamin dojrzałości. W lipcu 1919 r. powstał Korpus Kadetów nr 2 w Modlinie. W tym też czasie nadano korpusom pierwszy statut.
W kwietniu 1921, w czasie ferii wielkanocnych, Korpus Kadetów nr 1 przeniesiono do Lwowa, do budynków dawnej austriackiej Kadeckiej Szkoły Piechoty (okrytych blaskiem chwały i bohaterstwa Orląt Lwowskich w listopadowej obronie 1918 r.). Podjęto tam zaraz normalne funkcje nauczania.
Wychowankowie korpusów kadetów mieli w szkołach oficerskich stanowić doborowy element obywateli przesiąkniętych duchem rycerskim, miłujących tradycje Wojska Polskiego, przejętych ważnością służby zbrojnej dla Ojczyzny.
W 1920 roku sytuacja polityczna w kraju była niezwykle napięta. Kadetom, którzy ukończyli 17 rok życia, zezwolono na zaciąganie się do oddziałów liniowych. Spowodowało to opóźnienie roku szkolnego 1920/21. Uczestnicy wojny, którym pozwolono nosić otrzymane na froncie stopnie wojskowe i odznaczenia, zasiedli znów w ławkach szkolnych. Normalną naukę przerwał jednak wybuch III powstania śląskiego. Kadeci, wbrew zakazowi władz wojskowych, całymi grupami uciekali i zaciągali się w szeregi powstańcze. Zyskali sobie szacunek towarzyszy broni i wyrazy uznania ze strony przełożonych. W walkach o Górę św. Anny, pod Gogolinem i Ząbkowicami, na przełomie maja i czerwca poległo – między innymi – sześciu kadetów lwowskich: Karol Chodkiewicz, Henryk Czekaliński, Zbigniew Oszczółkowski, Zygmunt Toczyłowski, Zygmunt Zakrzewski i Zbigniew Zaszczyński. K. Chodkiewicz odznaczony został Orderem Virtuti Militari, a 39 innych kadetów Krzyżami na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I i II klasy. Poległym nadano Krzyże Niepodległości. Nawiązana została serdeczna więź między Śląskiem a lwowskim Korpusem Kadetów, czego wyrazem było udekorowanie w r. 1931 chorągwi kadeckiej Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, oraz wręczenie Miecza-Symbolu, wykutego ze stali śląskiej, jako daru Związku Powstańców Śląskich.
W latach dwudziestych większość kadetów trafiła do oddziałów bojowych.
Pamiętny w dziejach Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie stał się dzień 3 maja 1923, w którym kadeci otrzymali swą chorągiew. Niezwykły to sztandar: autentyczna chorągiew powstańcza z 1863 r., postrzępiona kulami moskiewskimi, przekazana im przez Lwowskie Koło Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczestników Powstania 1863/64 r. – z rąk Weteranów na placu Mariackim.
W styczniu 1928 r. dokonano pewnych zmian w statucie korpusów. Równolegle do kształcenia kadetów w zakresie programu gimnazjalnego, stosowano program wyszkolenia wojskowego w zakresie kursu unitarnego szkół podchorążych piechoty. Oprócz tego prowadzone były liczne sekcje zainteresowań, w ramach których działały chóry, orkiestry, krótkofalarstwo, modelarstwo, żeglarstwo, krajoznawstwo, filatelistyka, kursy motoryzacyjne i jazdy konnej. Corocznie starsze kompanie wszystkich korpusów brały udział w manewrach – obozach letnich.
Rozkazem Marszałka J. Piłsudskiego zatwierdzono Święto Kadeta na dzień 21 maja (data wybuchu III powstania śląskiego). W 1933 r. Marszałek przyjął szefostwo Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie i nadał mu swoje Imię. W 21 egzaminach maturalnych tego korpusu 1021 kadetów uzyskało świadectwa dojrzałości.
Wzorowa organizacja korpusów kadeckich oraz wyniki osiągane przez kadetów w zakresie kształcenia ogólnego i wojskowego, a także rosnąca ich popularność wśród młodzieży stworzyły podstawę do utworzenia w 1925 r. 3. Korpusu Kadetów w Rawiczu. W 1926 r. Korpus nr 2 został ze względów zdrowotnych przeniesiony z twierdzy modlińskiej do Chełmna. W połowie lat trzydziestych stopniowo likwidowano Korpus nr 2 w Chełmnie i nr 3 w Rawiczu, a z ich resztek w 1936 r. utworzono nowy Korpus Kadetów nr 2 w Rawiczu. [...]
Tuż przed wybuchem II wojny światowej, w związku z napiętą sytuacją polityczną, Korpus nr 2 przeniesiono z Rawicza do Kielc – przygotowania budynków miały trwać rok, a jego kadeci mieli w tym czasie korzystać z gościny w korpusie lwowskim. Ci z Rawicza, którzy zjawili się we Lwowie na nowy rok szkolny 1 września 1939, wzięli udział wraz z lwowskimi kadetami w Ochotniczych Oddziałach Obrony Lwowa. [...]
Wg obliczeń w I wojnie światowej (w jej ostatnim okresie 1919–21) zginęło 11 kadetów polskich, zaś w II wojnie – 411, w tym w wojnie obronnej 1939 r. – 125, w Powstaniu Warszawskim – 20, w partyzantce AK – 25, w walkach Polskich SZ na Zachodzie – 96, w walkach LWP – 14, w katowniach gestapo – 44, w katowniach NKWD i UB – 60, na nieznanych polach walk – 27.

Komendanci Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie
1918–20    ppłk Stanisław Hlavaty            (Kraków)
1920–21    ppłk Alfred Jougan (Kraków)
1921–23    mjr Tadeusz Machalski
1923–27    płk Władysław Żebrowski
1927–29    ppłk Stanisław Widacki
1929    ppłk Antoni Łukasiewicz
1929–33    ppłk Kazimierz Florek
1933–38    ppłk Franciszek Wielgut
1938–39    ppłk Stanisław Daniluk
1939 (IX)    ppłk Władysław Kowalski


ZENON MALIK, ur. 1920 w Krakowie, syn legionisty, wychowanek lwowskiego Korpusu Kadetów im. Marszałka Piłsudskiego (1934–39). W czasie II wojny w AK, w latach powojennych pracownik spółdzielczości pracy. Honorowy wiceprzewodniczący Komitetu Opieki nad Kopcem Piłsudskiego w Krakowie, członek Światowego Związku Żołnierzy AK oraz organizacji kombatanckich i niepodległościowych, prezes Krakowskiego Klubu Związku Kadetów II RP, organizator Izby Pamięci Kadetów II RP przy kościele garnizonowym św. Agnieszki w Krakowie.