Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

Jadwiga Czerwieńska, Z GRZYMAŁOWA W ŚWIAT ANTYKU

 

Profesor Anna Maria KomornickaProfesor Anna Maria Komornicka, wieloletni pracownik naukowy Katedry Filologii Klasycznej Uniwersytetu Łódzkiego, uznana w świecie hellenistka, członek wielu towarzystw naukowych polskich i zagranicznych, członek kolegiów redakcyjnych naukowych pism w Polsce i za granicą (jest m.in. redaktorem naczelnym „Meandra”), autorka kilkunastu książek i około 200 innych publikacji, udekorowana Krzyżem Kawalerskim „Polonia Restituta” i wieloma innymi odznaczeniami, na trwałe wpisała się w historię polskiej nauki jako znakomita uczona, doskonały dydaktyk, a także człowiek o wielkim sercu i charakterze.

 

Anna Maria z hr. Wolańskich Komornicka urodziła się w 1920 roku we Lwowie w rodzinie ziemiańskiej o długich tradycjach. Bratem dziadka i ojcem chrzestnym Anny był Leon Piniński, profesor prawa rzymskiego we Lwowie, doctor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Stefana Batorego. Ojciec, Władysław Wolański, ukończył studia z zakresu filozofii  i rolnictwa w Bonn, matka zaś, Julia z Pinińskch, pobierała nauki u ss. Niepokalanek  w Jazłowcu, gdzie w latach 1930–1938 uczyła się także Anna Wolańska.

Gimnazjum Niepokalanek cieszyło się zasłużoną renomą. Jego wychowanki odbierały staranne wykształcenie, w którym szczególny nacisk kładziono na biegłą znajomość języków obcych współczesnych i łaciny. Jednak nie mniej ważna była atmosfera, w której dorastały uczennice jazłowieckiej szkoły. Prócz gruntownej wiedzy wpajano im wartości, których znaczenia nie da się przecenić, a mianowicie życie w prawdzie, poczucie obowiązku i odpowiedzialności, patriotyzm (daleki od wszelkiego szowinizmu), pracowita służba innym w duchu miłości bliźniego i głęboko przeżywanej wiary w Boga1. A.M. Komornicka do dziś serdecznie wspomina jazłowieckie gimnazjum, należy do aktywnego Koleżeńskiego Zjednoczenia Jazłowieckiego (KZJ), którego członkinie – byłe wychowanki licznych szkół Niepokalanek w Polsce – są rozsiane po wszystkich kontynentach.

Po maturze w 1938 r. – za radą ojca, który uważał, że przed podjęciem studiów klasycznych jego córka powinna najpierw ukończyć studia prawnicze – Anna Maria zdecydowała się podjąć naukę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studiowała tam pod okiem znamienitych uczonych: Rafała Taubenschlaga – uznanego w świecie znawcy prawa rzymskiego, Stanisława Kutrzeby – specjalisty prawa karnego i procesowego oraz historii ustroju Polski, czy Stanisława Estreichera – wykładającego historię ustrojów państw zachodnioeuropejskich. Rudymenty gramatyki i słownictwa greckiego zawdzięcza zajęciom prowadzonym przez Jerzego Schnaydra. Po złożeniu egzaminów w 1939 r. pomyślnie ukończyła I rok studiów. Niestety II rok prawa na UJ nikomu  z nas nie był pisany – tragiczny 1 września – dla mnie dodatkowo 17 września – przekreślił nasze marzenia i plany2 – wspomina A.M. Komornicka.

Początek wojny zastaje ją w rodzimym Grzymałowie, do którego po przekroczeniu granicy polskiej na Zbruczu 17 września 1939 r. weszły wojska sowieckie, aresztując jej ojca i innych obywateli ziemskich, których osadzono w więzieniu – najpierw  w powiatowym Skałacie, potem w Tarnopolu. W kwietniu 1940 r. został on wywieziony na Wschód i zamęczony z tysiącami innych wojskowych, sędziów, leśników i ziemian  z Podola, Wołynia i Wileńszczyzny – wspomina A.M. Komornicka. Pozostała rodzina (matka z czwórką dzieci), wypędzona  z domu, przeniosła się do Lwowa, do babki Anny z Dzieduszyckich Wolańskiej. Przebywała tu do maja 1940 roku, pracując przez kilka miesięcy w klinice prof. Bocheńskiego jako pielęgniarka-woluntariuszka, jednak po nasileniu się wywózek rodzin polskich na wschód wraz z matką i rodzeństwem udało jej się przedostać do Krakowa – również dzięki posiadanemu indeksowi UJ. 1 czerwca 1940 r. na Dębnikach wzięła ślub z Juliuszem Komornickim, mgr. prawa i Akademii Handlowej, z którym zaręczyła się na krótko przed wybuchem wojny, gdy studiowała na UJ. W czasie wojny urodziła czwórkę dzieci: Julię, która zmarła wkrótce po narodzinach na wadę serca, a następnie: Krzysztofa (1942), Stefana (1943) i Elżbietę (1944).

Po wojnie, w 1946 r., powróciła na studia na UJ, teraz jednak już na filologię klasyczną. Trafiła tu pod skrzydła najwybitniejszych filologów klasycznych, postaci-legend, których erudycja i bujna osobowość miały kształtować kolejne pokolenia młodych klasyków.

Pierwszym z nich, którego nazywa swoim mistrzem, był prof. Tadeusz Sinko, wielki erudyta i uczony. Wzbudzał on powszechny lęk i respekt nie tyko z racji swojego wieku, gigantycznej wiedzy (był żyjącą biblioteką – i to „aleksandryjską!”), niepospolitej pamięci, ale też drakońskich wymagań oraz specyficznego charakteru3 – wspomina. Pod bacznym okiem Sinki miała w przyszłości powstać praca magisterska Komornickiej, zatytułowana: Quibus de fontibus homines apud Aristophanem comicum vitam cultumque sibi parent. Do grona wybitnych znawców antyku, którzy prowadzili wówczas zaję­cia  i wykłady na UJ, należeli również prof. Seweryn Hammer, który po śmierci prof. K. Morawskiego w 1925 r. objął katedrę latynistyki, dr Mieczysław Brożek, świetny latynista i znawca literatury łacińskiej, prof. Jan Safarewicz, wybitny językoznawca, czy też prof. Ryszard Ganszyniec (od 1949 r. Gansiniec), fundator i redaktor „Filomaty”. Wykłady z filozofii prowadził prof. Roman Ingarden.

Anna M. Komornicka otrzymała dyplom ukończenia studiów Uniwersytetu Jagiellońskiego w zakresie filologii klasycznej na stopień magistra filozofii w 1951 roku.

 

Po ukończeniu studiów podjęła najpierw współpracę z Zakładem Archeologii Antycznej Instytutu Kultury Materialnej PAN, kierowanym przez prof. Kazimierza Majewskiego, doskonaląc tam swój warsztat naukowy (1953–1960). Od tego czasu datują się również jej ożywione kontakty z ośrodkami naukowymi za granicą. Podczas konferencji w Dreźnie w 1956 r., wystąpiła z referatem na temat komedii Arystofanesa jako źródła poznania kultury materialnej Aten V wieku przed Chr.: Aristophanes als Quelle für die Geschichte der materiellen Kultur seiner Zeit. W dwa lata później otrzymała stypendium Humboldt-Universität w Berlinie, współpracując tam z miejscowymi instytutami. Wygłaszała wykłady, poświęcone komedii staro­attyckiej – jednym z nich był: Wert und Glaub­würdigkeit des Quellenmaterial der altattischen Ko­mö­die, drugim: Die Inspirationsquellen der Aristophanischen Dichtkunst.

W roku 1959 wyjechała najpierw do Londynu, by wziąć udział w Międzynarodowym Kongresie Studiów Klasycznych, a następnie do Oxfordu na III Międzynarodową Sesję Patrystyki. Wyjazdy zagraniczne i kontakty  z tamtejszymi uczonymi (m.in. prof. J. Nierme­ye­rem w Amsterdamie) stały się dla Komornickiej okazją do pogłębiania studiów, prowadzenia wnikliwych badań i kwerend naukowych. Miały one zaowocować bogatym dorobkiem naukowym oraz rozprawą doktorską, powstałą pod opieką prof. Kazimierza Kumanieckiego, a poświęconą twórczości Arystofanesa: Métaphores, personifications et comparaisons dans l’oeuvre d’Aristophane. Obroniła ją  w 1963 r., otrzymując dyplom doktora nauk humanistycznych.

Na lata 1960–1967 przypada wydawnicza współpraca A.M. Komornickiej z Instytutem Archeologii Śródziemnomorskiej PAN pod kierunkiem światowej sławy prof. Kazimierza Michałowskiego. W tym samym okresie (1963–1969) wiąże się z Katolickim Uniwesytetem Lubelskim, gdzie prowadzi cykl wykładów monograficznych i konwersatoria, poświęcone przede wszystkim zagadnieniom związanym z komedią grecką i rzymską, ale również obejmowały one twórczość Pindara.

Poeta ten miał stać się przez wiele lat przedmiotem wnikliwych studiów i analiz A.M. Komornickiej, która temu lirykowi chóralnemu poświęciła swoją kolejną monografię. Przygotowując ją, wielokrotnie wyjeżdżała na stypendia zagraniczne, goszcząc między innymi w ogromnie prestiżowym ośrodku badań nad antykiem w Genewie w Szwajcarii czy w Urbino we Włoszech, w którym przebywała trzykrotnie.

Z Uniwersytetem Łódzkim A.M. Komornicka związała się w roku 1969, gdy rozpoczęła pracę w Katedrze Filologii Klasycznej, kierowanej wówczas przez prof. Stefana Oświecimskiego. Jej zajęcia i wykłady budziły żywe zainteresowanie słuchaczy, a erudycja i kultura słowa – ich szczery podziw. Pracę dydaktyczną łączyła z dalszymi studiami nad twórczością Pindara, których efektem stała się jej rozprawa habilitacyjna: Studia nad Pindarem i archaiczną liryką grecką (w kręgu pojęć Prawdy i Fałszu). Stopień naukowy doktora habilitowanego uzyskała w 1977 r.

Kolejne zaproszenia na gościnne wykłady monograficzne oraz seminaria to: na Uniwersytet w Nantes w 1978 r. (wykłady i seminarium z komedii greckiej) i do Lyonu w 1982 r.

Nawiązywanie i podtrzymywanie międzynarodowych kontaktów naukowych umożliwiała jej nie tylko rozległa wiedza, ale i – niezwykła jak na tamte czasy – znajomość języków obcych: francuskiego, angielskiego, niemieckiego i włoskiego, co w pełni uzasadnia nadanie jej miana poliglotki. Zapraszana na międzynarodowe konferencje i sympozja oraz na wykłady, promowała w świecie naukę polską, umożliwiając równocześnie – dzięki swoim rozlicznym kontaktom –  wyjazdy i stypendia zagraniczne naukowcom  z Polski.

W latach 80. opracowywała kolejne hasła do Słownika rodzajów literackich, zajmując się równocześnie twórczością Simonidesa z Keos (monografia pt. Simonides z Keos. Poeta i mędrzec, 19844, pierwsza i jak dotąd jedyna) oraz twórczością innych archaicznych poetów (Archiloch, Teognis). W 1987 r. ukazała się kolejna książka Komornickiej: Poezja starożytnej Grecji. Wybrane gatunki literackie. W tym samym roku nadany jej został tytuł profesora nadzwyczajnego.

 

Pomimo przejścia na emeryturę w roku akademickim 1991/1992 A.M. Komornicka nie zrezygnowała z działalności dydaktycznej, prowadząc nadal seminarium greckie dla studentów filologii klasycznej UŁ, na polonistyce, filologii francuskiej i angielskiej (także w Wyższej Szkole Języków Obcych i Ekonomii w Częstochowie (obecnej Akademii Polonijnej).

Rozległe zainteresowania naukowe Anny M. Komornickiej koncentrują się wokół dramatu greckiego, zwłaszcza komedii greckiej V w. przed Chr., archaicznej liryki greckiej, genezy i ewolucji pewnych pojęć-terminów literackich. Zajmuje się też komparatystyką i recepcją literatury antycznej w twórczości poetyckiej epok nowożytnych, ale również patrystyką i literaturą wczesnochrześcijańską. Dokonuje analizy językowo-literackiej zagadnień biblijnych (ST, NT). Spośród prac A.M. Komornickiej z tej dziedziny na początku należy wymienić dwie pozycje książkowe: Słownik zwrotów i aluzji biblijnych (1994), dwutomowe Zagadki z Biblii, tradycji i kultury chrześcijańskiej (2000).

Jest też autorką artykułów naukowych dotyczących Nowego Testamentu, tłumaczką i to nie tylko książek czy prac naukowych, ale również przekłada teksty literatury czy to francuskiej, czy też wczesnochrześcijańskiej – publikowane przeważnie w miesięczniku „W Drodze”, w „Powściągliwości i pracy”. Wiemy dobrze, że najważniejsze prace Anny Komornickiej stanowią jej uczone rozprawy i artykuły z dziedziny literatury starogreckiej, z których jednak nie skorzystają szerokie rzesze czytelników. Ci natomiast są wdzięczni za jej popularyzację Biblii, literatury wczesnochrześcijańskiej i, ogólnie mówiąc, kultury chrześcijańskiej – pisze ks. Marek Starowieyski5.

Poza działalnością stricte naukową prowadzi działalność popularyzatorską, publikując cztery książki o tematyce antycznej dla młodzieży, nagrywając słuchowiska radiowe (ok. 20) i udzielając wywiadów w mediach. Promuje w ten sposób wiedzę o starożytności, a co ważniejsze, propaguje wartości, które są z tą wiedzą nierozerwalnie związane, między innymi ideał antycznej kalokagathia.

Profesor Anna Komornicka aktywnie uczestniczy z życiu naukowym, pełni wiele funkcji, współpracuje z czasopismami. Od roku 1994 jest redaktorem naczelnym „Meandra”, poświęconego kulturze świata starożytnego, wydawanego pod egidą PAN. Czasopismo to pod względem jakości należy do czołówki wydawnictw tego typu, czytanych i cytowanych także poza granicami Polski6.

Autorytet, jakim cieszyła się i nadal cieszy prof. Komornicka, sprawiał, że wielokrotnie Instytucje polskie zwracały się do niej z prośbą o opinie w sprawach programów naukowych wyższych uczelni czy wydawania prac naukowych. Powoływano ją na recenzenta w sprawach personalnych kandydatów na awanse i tytuły naukowe, proszono o dokonywanie ocen już opublikowanych dysertacji czy monografii, przedstawianych do nagród PAN. Udostępniała i nadal udostępnia swój prywatny, bardzo bogaty księgozbiór, w którym znaleźć można wszystkie nowinki naukowe, pojawiające się za granicą, które otrzymuje od swoich przyjaciół ze świata i przywozi z podróży zagranicznych. Nadal jest nieocenionym mistrzem dla swoich byłych studentów, którym cierpliwie doradza, dzieląc się swoją wiedzą i doświadczeniem.

Rozległa wiedza, erudycja, a przy tym życzliwość okazywana ludziom, takt w obcowaniu z nimi i kultura osobista sprawiają, że jest postrzegana jako osoba o niebywałej klasie. Zawsze pogodna, bezpośrednia, z wielkim poczuciem humoru, bez cienia pompy i celebry, zyskuje sobie szacunek i przyjaźń tych, z którymi się zetknęła. Dla nas, jej uczniów, zawsze była i pozostanie wzorem człowieka i uczonego wielkiego formatu, zasłużenie ciesząc się ogromnym autorytetem7.

 

Pałac w Grzymałowie (nieistniejący)

 

Przypisy

1    Joanna Rybkowska, Profesor Anna Maria Komornicka. Życie i praca [w:] Collectanea Philologica II in honorem Annae Mariae Komornicka, Łódź 1995, s. 5; „Głos Koleżeński” 1993, nr 9.

2    Anna Maria Komornicka, UJ za dwoma nawrotami. Część pierwsza: lata 1938–39 [w:] „Alma Mater” 25 UJ, Kraków 2000, s. 39.

3    Anna Maria Komornicka, UJ za dwoma nawrotami. Część druga: lata powojenne [w:] „Alma Mater” 27 UJ, Kraków 2000/2001, s. 31; eadem, Tadeusz Sinko (1877–1996) [w:] Xenia Toruniensia VII. „Magistri et disciputi”, Toruń MMIII, s.7–17 (w jęz. francuskim).

4    Anna M. Komornicka, Simonides z Keos. Poeta i mędrzec, Wrocław–Łódź 1984, 159 ss., bibl.,il.

5    Ks. Marek Starowieyski, Profesor Anna Maria Komornicka – popularyzatorka kultury chrześcijańskiej [w:] Sylwetki łódzkich uczonych, Profesor Anna Maria Komornicka, red. serii Edward Krasiński, red. zesz. Jadwiga Czerwińska. Łódzkie Towarzystwo Naukowe, zeszyt 71, Łódź 2003, s. 20–21.

6   Jerzy Danielewicz, Profesor Anna Maria Komornicka – Redaktor „Meandra” [w:] Sylwetki łódzkich uczonych, Profesor Anna Maria Komornicka, red. serii Edward Krasiński, red. zesz. Jadwiga Czerwińska. Łódzkie Towarzystwo Naukowe, zeszyt 71, Łódź 2003, s. 17.

7   Profesor Annie Marii Komornickiej w uznaniu jej zasług poświęcony został II tom Collectanea Philologica in honorem Annae Mariae Komornicka, Wydawnictwo UŁ, Łódź 1995. Konferencja ku jej czci odbyła się w Katedrze Filologii Klasycznej UŁ 7 marca 1996 roku, z której materiały ukazały się w „Meandrze” LII, zeszyt 1 w roku 1997. W 80 rocznicę urodzin dedykowana Jej została konferencja Hymn antyczny i jego recepcja, która odbyła się w Łodzi 24–26 września 2000 roku.

 

Redakcja przeprasza za dokonane skróty, niezbędne z uwagi na jego obszerność. Tytuł pochodzi od Redakcji.