Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

W KRAKOWIE I DALEJ

DZIEŃ POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO

Dzień 27 września ub. roku był po raz pierwszy obchodzony jako święto upamiętniające Polskie Państwo Podziemne. Z tej okazji odbyło się w kościele św. Jadwigi Królowej w Krakowie – jako kościele patronalno-garnizonowym Żołnierzy AK Polskich Kresów Wschodnich – uroczyste odsłonięcie dwóch tablic pamiątkowych: Komendanta Obszaru Lwowskiego AK w latach 1941-43, gen. Kazimierza Sawickiego, oraz Generalnego Wikariusza Archidiecezji Lwowskiej na teren okupacji niemieckiej, ks. prałata Jakuba Dymitrowskiego i żołnierzy ZWZ z Bełza, a także emblematu okupacyjnego Obszaru Lwowskiego AK, kryptonim „Lutnia”.

Po mszy św., odprawionej przez ks. prałata Jana Dziaska w asyście o. Wojciecha, delegata przeora Jasnej Góry, uczestnicy przeszli do Panteonu, mieszczącego się w dolnej części kościoła. Prezes Okręgu Lwowskiego AK ppor. Jan Sura powitał wojewodę krakowskiego i innych przedstawicieli władz wojewódzkich i miejskich, Wojska Polskiego, a szczególnie 16 Batalionu Powietrzno-Desantowego (który zaciągnął wartę przy tablicach), Zarządu Głównego SZŻAK, Okręgów AK Krakowskiego i Śląskiego, członków rodziny ks. Dymitrowskiego, poczty sztandarowe z różnych środowisk i miejscowości. Następnie przedstawił sylwetki gen. Sawickiego i ks. Dymitrowskiego.

Gen. dyw. Kazimierz Jędrzej Sawicki, ur. w r.1888, do szkół uczęszczał w Warszawie i za działalność konspiracyjną był aresztowany przez policję carską. Po wykupieniu zbiegł do Krakowa, studiował na UJ i działał w organizacjach studenckich oraz ZWZ, dochodząc do funkcji komendanta. Zorganizował tu oddział Związku Strzeleckiego, otrzymując stopień oficerski. Po wybuchu I wojny wstąpił do Legionów, został ranny pod Łowczówkiem. Odkomenderowany do POW, doszedł tam do stanowiska komendanta głównego. Walczył z najazdem bolszewickim, a potem pozostał w wojsku jako dowódca 36 pp. Od 1932 r. był dyrektorem Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego, a w 1939 r. objął stanowisko inspektora jednostek Obrony Narodowej. Walczył w kampanii wrześniowej, a po przejściu na Węgry został tam internowany. Po ucieczce, w 1941 r. wrócił do Warszawy. Nawiązał kontakt z ZWZ i został mianowany komendantem obszaru lwowskiego. Zreorganizował tam rozbitą przez NKWD konspirację i przygotowywał obronę ludności polskiej przed Ukraińcami. Po rezygnacji na skutek nieporozumień co do metod utrzymania kontaktów z Ukraińcami, w 1943 r. został szefem Biura Inspekcji Komendy Głównej AK oraz dowódcą grupy operacyjnej „Prusy Wschodnie”. Uczestniczył w pracach Komitetu Politycznego Konwentu Organizacji Niepodległościowych. Po powstaniu warszawskim przebywał w oflagach, a wyzwolony przez armię amerykańską w 1945 r. osiadł w Londynie. Pełnił tam różne funkcje w organizacjach kombatanckich i rządzie emigracyjnym. Zmarł w 1971 r. i spoczął na cmentarzu Gunnesbury.

Ks. prałat dr Jakub Dymitrowski ur. w 1886 r. na Bukowinie, nauki pobierał w Czerniowcach i Lwowie, i tu ukończył seminarium duchowne. Jako kapłan pracował na Bukowinie, potem u św. Elżbiety we Lwowie, i równocześnie studiował. Doktorat teologii uzyskał na uniwersytecie w Innsbrucku, po czym podjął pracę katechety w I Gimnazjum we Lwowie. Następnie został powołany do pracy naukowo-
-dydaktycznej na Uniwersytecie Jana Kazimierza. W r. 1918 arcybiskup Bilczewski mianował go plenipotentem w dobrach ziemskich archidiecezji lwowskiej, a potem wicedyrektorem seminarium duchownego. W końcu objął parafię i dekanat w Bełzie. W latach II wojny nawiązał tam kontakt z polskim podziemiem (punktem kontaktowym była apteka Józefa Grosa, porucznika WP, sybiraka i hallerczyka). Utworzono komórkę ZWZ oraz szlak przerzutowy dla wojskowych z terenu okupacji niemieckiej na teren okupacji sowieckiej i do Lwowa. Stworzono kryjówki na broń i ośrodek nasłuchu radiowego. W sierpniu 1941 ks. Dymitrowski został aresztowany przez gestapo i przewieziony do Lwowa, gdzie przeszedł okrutne śledztwo, a w końcu został wywieziony na miejsce stracenia. Według świadków stało się to w grudniu 1941 r.

Tablicę gen. Sawickiego odsłonili mjr T. Matyszewski i prof. por. J. Węgierski, zaś tablicę ks. Dymitrowskiego – jego dwaj bratankowie, Władysław i Jakub. Poświęcenia tablic dokonał ks. prałat Dziasek, który następnie został udekorowany odznaką Honorowego Członka SZŻAK za opiekę oraz pomoc duchową i materialną kresowym kombatantom. Uroczystość zakończyła się odśpiewaniem Roty.

                                                         Konrad Sura

 

Notatki
 

Odsłonięcie tablicy. Przemawia rektor F. Ziejka. Obok kard. F. Macharski i min. M. Handke• Uroczyście obchodzono na Uniwersytecie Jagiellońskim 60. rocznicę pamiętnej Sonderaktion-Krakau – aresztowania przez Niemców kilkudziesięciu profesorów w listopadzie 1939 r. W ramach tej uroczystości odsłonięto też w monumentalnej klatce schodowej Collegium Novum tablicę, upamiętniającą aresztowanie i zamordowanie profesorów uczelni lwowskich w dniu 4 lipca 1941 r. Treść tablicy brzmi następująco:

UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI POMNY ZWIĄZKÓW Z UNIWERSYTETEM JANA KAZIMIERZA WE LWOWIE ODDAJE HOŁD PAMIĘCI PROFESORÓW UNIWERSYTETU JANA KAZIMIERZA ROZSTRZELANYCH W LIPCU 1941 ROKU PRZEZ HITLEROWCÓW ORAZ INNYCH OFIAR ZBRODNI I PRZEŚLADOWAŃ STALINOWSKICH I HITLEROWSKICH W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ.

Warto przypomnieć, że jest to już druga w Krakowie tablica ku czci lwowskich profesorów. O pierwszej, wmurowanej w r. 1967 w krużganku klasztoru oo. Franciszkanów, napiszemy osobno.

 

Prof. Danuta Degórska-Czubek i Chór „Amicus”• 22 listopada 1999 została tradycyjnie w Bazylice Mariackiej w Krakowie odprawiona msza św. za Orlęta Lwowskie. Koncelebrował ją, jak corocznie, ks. infułat Stanisław Małysiak wspólnie z o. Adamem Studzińskim i ks. prof. Józefem Wołczańskim. Po mszy odbyła się również tradycyjna akademia rocznicowa w Kapitularzu oo. Dominikanów. Wystąpił Chór „Amicus” pod dyrekcją D. Degórskiej-Czubek, Zespół „Pro-Contra”, a swoje wiersze deklamowali Magdalena Paździora i Wiesław Krawczyński.

 

• Z początkiem grudnia ’99 odbyła się w Krakowie i Warszawie druga już konferencja w ramach programu, prowadzonego przez krakowski Ośrodek Myśli Politycznej pt. Państwo Polskie wobec Polaków na Wschodzie. Poszukiwanie modelu polityki.pierwszej konferencji (Kazimierz Dolny, VI 1998) donosiliśmy w CL S/98. Tytuł drugiej brzmiał: Polacy na Wschodzie. Dziesięć lat po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Zastanawiano się tam nad problemami: Pomoc, wsparcie czy współpraca – jak skutecznie kierować polskie środki przeznaczone dla Polaków na Wschodzie – hierarchia celów; Instytucje III RP zaangażowane w pomoc Polakom na Wschodzie; Pożądany model działalności organizacji polskich na Wschodzie. Oprócz obu konferencji odbywały się również sprofilowane warsztaty.

Uczestnikami programu są politycy i przedstawiciele rządowych instytucji. Obserwatorem z ramienia Oddziału Krakowskiego TMLiKPW oraz Redakcji CL była dr Romana Machowska.

 

 

W krakowskim oddziale Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” odbyło się z końcem listopada ub.r. walne zebranie sprawozdawczo-wyborcze, na którym prezesem wybrano ponownie prof. dra Zygmunta Kolendę. Serdecznie gratulujemy. Jak pamiętamy, Profesor jest inicjatorem stałej, cokwartalnej pomocy finansowej dla najbardziej potrzebujących we Lwowie i innych miejscowościach Małopolski Wschodniej (jak dotąd poza Lwowem pomoc dociera jedynie do Stanisławowa). Środki na ten cel pochodzą ze zbiórek i wpłat na konto W.P. Pisaliśmy o tym w CL 3/99.

 

• W październiku 1999 r. w Krakowie zmarł Roman Mackiewicz, artysta muzyk, urodzony we Lwowie w 1917 r. Do II wojny jako dyrygent prowadził chór katedralny we Lwowie. Po wojnie był kierownikiem muzycznym oper w Bytomiu i Krakowie oraz filharmonii w Bydgoszczy, dyrygentem oper w Warszawie, Łodzi i Lublinie. Prowadził też chóry – ostatnio chór archikatedry wawelskiej. Spoczął na cmentarzu Rakowickim.
 

 

• Prasa doniosła o ślubie następcy tronu Belgii, księcia Filipa, z hrabianką Matyldą d’Udekem d’Acoz, której matka jest Polką – Anna Maria z hr. Komorowskich. Warto więc zwrócić uwagę, że stary ród Komorowskich herbu Korczak – jak wszystkie rodziny pieczętujące się tym samym herbem – wywodzi się ze wschodniej części Polski: z pogranicza ziem chełmskiej, bełzkiej, Wołynia i Lubelszczyzny. Rozeszli się po całej Polsce, w XV i XVI w. byli też na Orawie i Liptowie, do nich należała wtedy Żywiecczyzna (w Żywcu zbudowali zamek, który w XIX i 1.poł. XX w. należał do Habsburgów). Pozostali też w Małopolsce Wschodniej. Słynna, opisywana w literaturze (przede wszystkim w poemacie Antoniego Malczewskiego Maria) była sprawa Gertrudy Komorowskiej, zaślubionej w 1770 r. Szczęsnemu Potockiemu z Krystynopola, porwanej zaraz po ślubie i utopionej). Była ona córką Jakuba Komorowskiego z Suszna (między Krystynopolem a Radziechowem). Tadeusz Komorowski – gen. Bór urodził się w Chorobrowie w Tarnopolskiem. Do innych linii należał Bojanów (k. Niska – woj. lwowskie) i Gwoździec Stary (k. Kołomyi).

Była też inna rodzina o tym samym nazwisku, lecz herbu Ciołek, pochodząca z ziemi nowogrodzkiej, a osiadła również na Wołyniu, Podolu i ziemi halickiej.