Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

KWARTALNIKI

2005 | 2004 | 2006 | 2003 | 2007 | 2001 | 2002 | 2000 | 1999 | 1998 | 1997 | 1996 | 1995 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018

LWOWSCY HUMANIŚCI XIX/XX WIEKU

Przedstawiamy w skrócie notki biograficzne uczonych lwowskich, których życie i dzieło omawia w swej książce pt. „Konterfekty, sylwetki, cienie” prof. Tadeusz Ulewicz – patrz dział „Wertując wydawnictwa” w tym numerze.

KAROL BADECKI (1886 Lwów – 1953 Kraków). Polonista (studia i habilitacja na Uniwersytecie Lwowskim) profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza. Miał dwa przedmioty zainteresowania: bibliotekarstwo-archiwistyka-muzealnictwo oraz badanie staropolskiej literatury mieszczańsko-ludowej, rybałtowskiej, sowizdrzalskiej. Wydał ponad 100 prac. Po II wojnie we Wrocławiu (przez rok jako dyrektor Biblioteki ZN im. Ossolińskich), potem w Krakowie jako kustosz Biblioteki Jagiellońskiej.

ALEKSANDER BRÜCKNER (1856 Brzeżany – 1939 Berlin). Pochodził z rodziny o korzeniach niemieckich, lecz od kilku pokoleń spolszczonej, osiadłej w Brzeżanach, a wcześniej w Stryju. Polonista – studia na uniwersytetach we Lwowie i Wiedniu. Docent Uniwersytetu Lwowskiego, a od 1881 profesor slawistyki na Uniwersytecie Berlińskim. Najwybitniejszy historyk języka i piśmiennictwa staropolskiego, odkrywca jego najstarszych zabytków (w tym Kazań Świętokrzyskich). Autor ogromnej liczby prac na temat twórców, dzieł i języka polskiego średniowiecza i renesansu, znawca języków słowiańskich. Stworzył m.in. pomnikowy Słownik etymologiczny języka polskiego i Encyklopedię staropolską.

ZYGMUNT CZERNY (1888 Lwów – 1975 Kraków). Romanista wykształcony na Uniwersytecie Lwowskim i we Francji, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza, prorektor tajnego uniwersytetu w czasie okupacji niemieckiej we Lwowie. Po II wojnie osiadł najpierw w Toruniu, potem w Krakowie, jako profesor filologii francuskiej na UJ.

RYSZARD GANSINIEC (1888 Siemianowice Śląskie – 1958 Kraków). Filolog klasyczny wykształcony w Niemczech (Münster i Berlin). Pochodził z rodziny o korzeniach polskich, lecz wychowany w duchu i języku niemieckim, przeszedł metamorfozę, gdy w 1915 r. został z Berlina skierowany na Uniwersytet Warszawski (wtedy pod okupacją pruską). Po służbie wojskowej w armii pruskiej na froncie wschodnim i krótkim okresie na Uniwersytecie Poznańskim, w 1920 r. przeszedł jako profesor na Uniwersytet Jana Kazimierza. Poza pracą naukową w zakresie historii literatur starożytnych i piśmiennictwa polsko-łacińskiego, rozwinął we Lwowie niezwykle szeroką działalność wydawniczą: stworzył cały szereg czasopism fachowych, a m.in. dla młodzieży popularnego ongiś „Filomatę” oraz Bibliotekę i Biblioteczkę Filomaty.
Miarą siły odzyskanej polskości był ochotniczy udział Gansińca w kampanii wrześniowej. W 1945 r. był więziony przez Sowietów we Lwowie. Po ekspatriacji osiadł i objął katedrę na Uniwersytecie Wrocławskim, lecz w 1948 r. przeniósł się na UJ. W ostatnim okresie życia w Krakowie spisał Notatki lwowskie (1944–1945).

MIECZYSŁAW GĘBAROWICZ (1893 Jarosław – 1984 Lwów). Historyk sztuki, studia ukończył na Uniwersytecie Lwowskim i tam przed II wojną został profesorem. Równocześnie związany był z Ossolineum jako kustosz. Jego zainteresowania naukowe dotyczyły kultury artystycznej w Polsce, głównie w wiekach XVI–XVIII, w szczególności renesansu. Po II wojnie nie opuścił Lwowa, uważając za swój obowiązek obserwowanie losów zasobów nauki, sztuki i kultury polskiej we Lwowie. Został jednak przez władze sowieckie usunięty z uniwersytetu i zdegradowany do skromnej roli archiwisty i tym samym pozbawiony praktycznej możliwości swobodnej działalności naukowej i dydaktycznej. Nie zaniechał jednak własnej twórczości naukowo-badawczej, pisał prace, które potajemnie przekazywał na stronę polską, gdzie były wydawane.
Mieczysław Gębarowicz stał się po śmierci – która zakończyła jego samotne i trudne, lecz godne życie – postacią legendarną i uosobieniem dewizy semper fidelis.

JAN JANÓW (1888 Moszkowce n. Niestrem – 1952 Kraków). Językoznawca-slawista i historyk literatury, ukończył seminarium nauczycielskie w Stanisławowie (1908), a potem – pracując jako nauczyciel – polonistykę na Uniwersytecie Lwowskim (1913). W czasie I wojny dostał się do niewoli rosyjskiej, a zwolniony w 1917 r. został profesorem językoznawstwa na uniwersytecie w Taszkencie. Po powrocie do Polski osiadł we Lwowie i, przechodząc szczeble kariery naukowej na UJK, w 1935 r. został profesorem filologii ruskiej. Po II wojnie ekspatriowany, osiadł w Krakowie i objął katedrę języków ruskich na UJ.
Jego zainteresowania naukowe dotyczyły związków językowych polsko-ukraińskich (głównie wpływu kultury duchowej dawnej Polski na Ruś), ludoznawstwa i gwar małoruskich (w tym huculskich), dziejów literatury staropolskiej i małoruskiej.
Jan Janów pochodził z polskiej rodziny chłopskiej. W rodzinnych Moszkowcach (pow. kałuski) polska część wsi nosiła nazwę Janówki.

JULIUSZ KLEINER (artykuł prof. Henryka Markiewicza pt. „Wielki Sługa Wielkości” zamieściliśmy w CL 1/98.)

STANISŁAW ŁEMPICKI (Tekst prof. T. Ulewicza wydrukowaliśmy w CL 1/01.)

ROMAN PILAT (1846 Lwów – 1906 Lwów), historyk literatury polskiej. Ukończył studia fililogiczne na Uniwersytecie Lwowskim i tam został profesorem, dziekanem, rektorem. Wybitny współtwórca lwowskiej szkoły polonistycznej, wychował zastęp znakomitych uczonych, czynnych jeszcze po II wojnie światowej. Zasłużył się m.in. w repolonizacji Uniwersytetu Lwowskiego u progu ery autonomicznej Galicji, po latach germanizacji. Badacz twórczości Mickiewicza, był współzałożycielem i pierwszym prezesem Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza we Lwowie (1886) i jego organu „Pamiętnika Literackiego”, wydawanego do czasów obecnych.
Pochodził z lwowskiej rodziny, która wydała kilku wybitnych polskich uczonych różnych dyscyplin.

WALERIAN PREISNER (1894 Sieniawa – 1966 Toruń). Romanista, filolog klasyczny, ukończył studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie w latach międzywojennych. Pracował jako bibliotekarz naukowy w Bibliotece Uniwersyteckiej we Lwowie oraz uczył łaciny i jęz. francuskiego w gimnazjum.
Po II wojnie światowej osiadł w Toruniu i na tamtejszym Uniwersytecie był lektorem języka włoskiego i wykładowcą literatury włoskiej. Zasłużył się jako badacz związków literackich i kulturalnych polsko-włoskich. Wydał na ten temat pięć książek.

Swój lwowski, 10-letni epizod miała też prof. MARIA DŁUSKA (1900 Kursk w Rosji – 1958 Kraków) w latach 1935–44. Polonistka, autorytet w zakresie fonetyki i wersologii. Po II wojnie była profesorem KUL, potem przez kilkadziesiąt lat na UJ.